Ийм нэгэн хайр" (өгүүллэг)



                                                                                               

 

Бороо хувингаар асгах мэт шаагин орсоор л... Машины шил арчигч жагсаалын цэрэг шиг ярс ярс хөдлөхөд борооны ус ярагдан хажуу тийш урсана. Тулгаа хурдны замаас сая л салж баруун тийш эргэн нарийн гудамжаар өгсөөд нилээд явтал замын хажууд гэрлээ анивчуулан нэг машин зогсох нь харагдав. Хурдаа хасаад хажуугаар нь гарахад машины нь  дугуй хагарчихсан,дэргэд нь бороонд шалба норчихсон эмэгтэй зогсож буй нь нүдэнд нь туслаа.
                                                                                  
  Тулгаа "энэ усан бороонд тусгүй л юм болж дээ хөөрхий, тусалсан нь дээр байх" гэж  бодоод дохио өгөн замаас гарснаа нөгөөх машины урдхан талд очиж зогсов.
  Тулгаа машин уруу ойртсоноо "Do you need help?" гэж хашгирахад анивчиж буй гэрэлд сайн харагдахгүй байсан эмэгтэй хэсэг дуугүй харж байснаа "та Монгол хүн биш биз" гэж асуухад Тулгаа нилээд гайхсанаа "тийм" гэхэд нөгөөх эмэгтэй "өө ямар сайн юм бэ энэ хотод Mонгол хүн байдаг гэж бодоогүй шүү" гэснээ "дугуй хагарчихаад баларч байна,яаж сольдгийг нь мэддэггүй" гэж хэлэхэд эрүү ам нь чичирч байгаа нь мэдэгдэв.

         Тулгаа "за за би солиод өгье" гээд машинаа эргүүлж, гэрлээ нөгөө машин дээр тусгав. Бүсгүйг "миний машинд дулаахан сууж бай" гэчихээд дугуйг нь сольж эхлэв. Бороо шаагин орсоор л...  Тулгаа дугуйг нь сольж тавьчихаад машиндаа орж суув.  Хувцас нь норж,үснээс нь ус дуслана.

   Сая л хоёр биенээ тогтоож харцгаалаа. Тулгаа "дугуйгаа өөрөө сольж сурахгүй бол би дандаа ингэж дайралдаад байхгүй шүү" гэхэд бүсгүй  "ойлголоо"  гээд инээснээ "их даарч байна шүү!Энэ ойролцоо Starbucks кофены газар харагдсан хоёулаа халуун кофе уувал яасан юм бэ?" гэхэд Тулгаад кофены аагтай үнэр сэнхийтэл үнэртэх шиг болоход толгой дохилоо. Гадаа бороо орсоор л..
 

Кофены газар хүн цөөтэй ,дулаахан агаад тохилог ,хөгжим намуухан эгшиглэх ажээ. Тэд ширээнд өөдөөсөө харан тухлан сууцгаав. "Намайг Болороо гэдэг, би энэ Orlando хотод амьдардаг, харин өөрөө хаана байдаг вэ?" гэхэд Тулгаа "Sanford- амьдардаг" гэснээр тэд танилцав.Хөөрхөн нүдтэй юм байна гэж Тулгаа бүсгүйг ажиглаж суулаа.Болороо ч гэсэн Тулгааг нилээд ажиглан харах ажээ.

  Тэд ажил төрөл,энээ тэрийг ярьсаар нилээд сууцгаав. Болороо "би өглөө коллэжид сурдаг, оройн цагаар дэлгүүрт ажилладаг юм, манай ажил дээр очоорой" гээд дэлгүүрээ зааж өгөв. Энэ явдлаас хойш нилээд хэд хоногийн дараа Тулгаа Болороогийн ажил уруу явлаа. Заасан хаягаар нь очиход том үйлчилгээний төв дотор олон дэлгүүр байх бөгөөд арайхийж Болороогийн дэлгүүрийг олов.

       Болороо хувцас өлгөж байснаа Тулгааг харангуут  хурдан алхалсаар ирснээ "өөрийг чинь ирэхгүй юм байх гэж бодлоо шүү" гээд инээмсэглэснээ "хүлээж байгаарай миний цайны цаг ч болох гэж байна" гээд эргэв. Тэд кофе ууцгаан элдвийг хүүрнэн сууцгаав.Болороог гоё дэгжин бас ч үгүй царайлаг бүсгүй болохыг Тулгаа ажаад авлаа. Болороогийн яриа голдуу хөгжилтэй уйдахааргүй байсан тул цаг хугацаа өнгөрөхийг ч анзаарсангүй, цайны цаг нь дороо л дуусчихлаа. Болороо "миний цайны цаг 7-гоос 7:30 хүртэл байдаг юм, ирж байгаарай" гээд нөгөөх гоё нүдээрээ инээвхийлчихээд цаашаа товор товор алхав. Тулгаа хэсэг явснаа яагаад ч юм сэтгэл нь нэг л хоргодон, өөрийн эрхгүй эргэн харахад Болороо мөн эргэж харсан нь таарч санаа нь зовсон бололтой бушуухан цааш алхав.Үүнээс хойш Тулгаа өдөр бүр ажлаасаа ирэнгүүт усанд орж xувцсаа сольж аваад Болороогийн дэлгүүрийн дэргэдэх номын дэлгүүрт ном, сэтгүүл үзэж суудаг болсон бөгөөд Болороо цайны цагаараа инээмсэглэсээр орж ирнэ.

        Тэр хоёр элдэв зүйл хаман ярьж, голдуу бие биендээ тохиолдсон хөгжилтэй зүйлүүдийг ярилцаж, элгээ хөштөл хөхрөлдөн байхад Болороогийн цайны цаг дороо л дуусчихна. Тулгаа ч номын санд хүлээгээд сууж байдаг, Болороо яарсаар гүйж орж ирдэг нь тэр хоёрын өдөр тутмын хийх ёстой ажил болсон байлаа.

  Нэгэн амралтын өдөр тэр хоёр далайн эргээр зугаалав. Гутлаа үдээсээр нь холбож үүрчихээд далайн элсэн дээгүүр хөл нүцгэн баяр хөөртэйгээр алхалцгаав. Далайн ус ууртай гэгч түрхрэн цагаан хөөс цахруулан давалгаалж эрэг рүү тэмүүлснээ тэр дороо ааш нь дарагдаж элсэн дээгүүр жирэлзэн тэр хоёрын хөлд хүрээд буцна.

     Энэ өдөр намуун, тэнгэрт бөртийх ч үүлгүй сайхан өдөр байлаа. Далайн мандал дээр яваа олон жижиг дарвуулт завинууд өнгө алаглан уран зураг шиг гоё харагдаж нүд баясгана.Зэрэгцээд алхаад л баймаар авч буцах цаг, нар гэж бас бий тул буцаж алхалцгаалаа.

Болороо ядарсан бололтой Тулгаагийн мөрийг налан унтжээ. Тулгаа жолоогоо аль болох зөөлөн эргүүлж сэрээхгүйг хичээн хаазаа гишгэнэ.Болороогийн байрны гадаа ирсэн боловч Тулгаа сэрээж төвдөлгүй хэсэг суув.

Хэсэг хугацааны дараа Болороо сэрснээ "ингээд налаад унтаад л баймаар юм байна шүү дээ" гээд инээмсэглэснээ гараа далласаар шатаар өгслөө.
Болороогийн машин нь цав цагаан өнгөтэй, өөрөө голдуу цайвар өнгийн хувцас өмсдөг учир Тулгаа "би чамайг Цасан Охин гэж дуудаж байя" гэхэд  Болороо инээж "надад таалагдаж байна, яагаад ийм нэр өгснийг асуухгүй ээ, гэхдээ энэ нэр өөрт чинь таалагдаж байгаа бол надад таалагдлаа л гэсэн үг" гээд нүдээ ирмэв. Үүнээс хойш Тулгаа Болороог "Цасан Охин" гэж дууддаг болов.

        Удалгүй Тулгаа ажлаа дагаж Tampa хот уруу шилжлээ. Болороотой байнга уулзаж чадахаа болив.
Нэг уулзахаараа хэн хэнтэйгээ уулзахыг их хүссэн нь харцнаасаа мэдэрцгээдэг байлаа.
Уулзахаараа дэвэн дэлхийн юм хаман ярьж өөрсдийнхөө тухай асууж, ярьж чадалгүй өнгөрнө.
Гэхдээ л хоёр биенийхээ юу ч хамаагүй ярьж байгааг харж, сонсох нь тэр хоёрт жаргал байлаа.

Өөдөөс нь ширтэж буй энэ хоёр дүрлэгэр нүд Тулгаагийн зүрхэнд нэгэн зулыг аль хэдийн асаасан байлаа. Харин Болороогийн дотоод ертөнцөд өөрийнхөө зулыг асааж чадсан эсэхээ мэдэхгүй, хий дэмий л шаналах ажээ. Хайр гэдэг энхрийхэн, ариухан, аугаа их ертөнц мөртлөө заримдаа үл ойлгогдох нууцлаг зүйлсээр элбэг байдаг нь түүний мөн чанар болов уу. яагаа ч үгүй байхад хамаагүй юм хэлээд хүн гомдоочих болов уу? гэж заримдаа бодно. Гэвч тэр нэгэн өдөр үнэхээр хар өдөр байлаа. Амралтын өдөр Тулгаа Болороогийн ажилладаг хот уруу давхилаа. Бороо мөн орсоор л.....
Машинаа зогсоолд тавьчихаад Болороогийн дэлгүүр рүү алхаж явтал Болороо дэлгүүрээсээ гарч ирснээ цаахна зогсож буй өндөр залуу руу гүйв. Тулгаа гайхан байрандаа зогсоод хартал Болороо гүйсээр нөгөө залууд тэврүүлснээ тэд цааш эргэн цахилгаан шатаар уруудав. Нөгөөх залуу Болороогийн хүзүүн дээр гараа тавьж их л дотно яваа нь харагдав.

Хорвоо хөмрөх шиг, хамаг амьсгаа нь зогсчих шиг болж Тулгаа алмайран хэсэг зогссоноо буцаж аажуухан гэлдрэв. Нэг мэдэхэд машин дээрээ ирсэн байв.

Болороо нөгөөх залуутай хэсэг алхсанаа Тулгаатай уулздаг кофены газар руу оров.
Болороо "ахаа та сууж бай, би кофе аваад ирье" гээд цааш алхав. Төдөлгүй хоёр аяга кофе барьж ирснээ "ахаа, та аав, ээж хоёр руу утсаар ярьж байхад яадаг юм бэ!" гэж зэмлэнгүй дуугарахад өндөр залуу "ах нь яринаа, Нараа эгчийг чинь одоо сургууль төгсөхөөр Virginia нүүдэг юм уу? гэж бодож байна" гээд кофегоо уув.

Бороо бас л асгарсаар. Тулгаа машиныхаа хаазыг нилээд гишгэн хурдална. Түүний оюун ухаан төвлөрөхгүй л байлаа. Сэтгэл нь нэг л хоосон оргино.
Нарийн замаар ортол чингэлэг тээврийн том машин гэнэт урдуур нь дарж орж ирэхэд Тулгаа сандран машинаа буруу тийш нь дартал машин нь шарван өндөр далан уруу шидэгдэв. Үүнээс хойш юу болсныг хэдий хир хугацаа өнгөрснийг ч мэдсэнгүй. Эмнэлгийн орон дээр ухаан оржээ.
Тулгаа эмнэлэгт сар орчим хэвтэхдээ зөвхөн Болороогийн тухай л бодож байв. Гэвч яагаад ч юм бэ? түүнд гомдоод ч байх шиг.
Сарын дараа хөл дээрээ явж чадах болж эмнэлгээс гарлаа.

Гэвч яагаад ч  тэссэнгүй такси аваад Болороогийн ажил руу давхилаа. Болороотой уулзаад юу гэж хэлэх, Болороо юу гэж асуухыг бодсоор  явлаа.Эзэн авгайн "Болороогийн ээж нь нас бараад Монгол руугаа буцаад хоёр долоо хонож байна шүү дээ!" гэсэн үг Тулгааг лантуудаад газарт хадчих шиг болгожээ.
Болороод сэтгэлээ нээсэн ямар нэгэн үг хэлж чадаагүйгээ бодохоор нэг л уйтгартай.
Амралтын өдөр болохоор ёс юм шиг Болороогийн ажил дээр очих боловч Болороо ирээгүй л байдаг байв.
Тулгаа удалгүй ажлаа дагаж Чикаго хотоос баруун хойш байх Rockford хот уруу шилжлээ.
Дэлхий эргэдгээрээ эргэж, амьдрал үргэлжилдгээрээ үргэлжилсээр л.
Цаг хугацаа хурдан галт тэрэг шиг шунгинан өнгөрч нэг жил өнгөрсөн байв. Тулгаа энд жил илүү ажиллаад Florida руугаа буцахаар болж хэдэн хувцсаа цүнхэндээ хийж, машиндаа хийчихээд замдаа гарав.
Цасанд дарагдсан байшингууд, түүний өмнөх гудамжаар цас арилгагч машинууд зөрөлдөн давхина. Chicago дайрч Гансүхийн хэдэн багажийг нь өгчихөөд цааш хөдлөе дээ гэж бодон хаазаа нэмэн хурдлав.

Тулгаа хоёр давхар нийтийн байрны өмнөх машины зогсоолд тэргээ тавьчихаад орц руу ороход хүмүүсийн шуугилдах нь сонсогдож, баяр ёслол тэмдэглэж байгаа бололтой. Гансүхийн хажуугийн айл шинэ жил тэмдэглэж байна даа гэж бодсоор Гансүхийн хонхыг дарав. Хэд дарсан боловч хариу алга. Хүн байхгүй л юм байх даа гэж бодсоноо хажуу айлд нь үлдээе дээ гээд 105 тоотын хонхыг дарав.
Удалгүй улаа бутарсан залуу хаалга онгойлгоход түүнтэй хамт дуу чимээ, хоолны үнэр зэрэг гарч ирэх шиг болов. "Энэ багажийг 103-тоотын Гансүхэд өгчихгүй юу? гэртээ алга байх шиг байна" гэхэд нөгөөх залуу "за за" гээд багажийг авч хаалгаа хаав.
Шинэ жилийн ширээний ард олон хүмүүс сууцгааж, ид халцгааж, улаа бутарцгаасан харагдана.
Том шилэн цонхны цаана цас малгайлан зөөлөн гэгч нь бууна.

Үсээ гөлийтөл тосолсон ганган залуу өөдөөсөө харан суугаа бүсгүйг түрүүнээс хойш жоготойгоор харж байснаа хундагатай архи барьж "энэ дагина чинь хаанаас ирсэн хүн бэ? Түрүүнээс хойш юм уухгүй байсан, энэ аяны дугараа, дуу дуулна аа" гэхэд нөгөөх бүсгүйн нүүр нь улсхийн зовсон бололтой босов.
Ганган залуу "нэрээ хэлээрэй" гэж шахахад аманцар байрын цагаан бүсгүй өмнөөс нь "Миний найз Болороо, Florida-д сургуульд сурдаг, өвлийн амралтаараа манайд ирсэн юм, гэхдээ бас нэг залууг хайж яваа юмаа" гэхэд хүмүүс алга ташин хашгирахад Болороо найз руугаа янзгүй харснаа нилээд ичсэн бололтой хацар нь улайв. Ямар дуу дуулахаа тэрээр бодон цонхоор гадагш харлаа. Гэтэл цаашаа алхаж яваа хүний дүрс нүдэнд нь тодров. Нэг л танил алхалт....
          
Гэнэт Болороо дуу алдан нүд нь томроход хундагатай архи гарнаас нь гулган хивсэн дээр уналаа. Тулга машиныхаа дэргэд ирснээ халаасаа уудлан түлхүүрээ гаргатал ард талд нь эмэгтэй хүний, гэхдээ маш танил дотно эмэгтэй хүний "Тулгаа" гэж хашгирах нь сонсогдоход эргэн харвал, байрны өмнөх талбайн голд нэгэн эмэгтэй зогсож байлаа.

Энэ бол өөр хэн ч биш хэзээд түүний сэтгэлээс гардаггүй Цасан Охин нь дүрээрээ байлаа.  Болороо хар эрчээрээ гүйсээр Тулгаагийн өмнө ирснээ ямар нэгэн юм хэлэх гэснээ уруул нь өмөлзөхөд хацрыг нь даган халуухан нулимс задгай урсахад цасан ширхэгүүд түүн дээр нь бууж хайлан урслаа.
Болороо Тулгаа руу нулимс дүүрэн нүдээрээ харсан хэвээр "Би чамайгаа ямар их хайв аа, ямар их хүлээв ээ" гээд Тулгаагийн цээжинд нүүрээ нааж нүдээ зугуухан анихад, будрах цасан ширхэгүүд тэр хоёрыг тойрон бүжих шиг эргэлдэн байлаа.
Цас малгайлан зөөлөн гэгч нь тэр хоёр дээр орсоор л....
Талбайн голд цасан хүмүүс зогссоор л....  /П.Батзориг/

“Ганц”-ын шувуу - 4 (өгүүллэг)

                  Монгол Улсын нэрийн өмнөөс түүнд 11 жилийн хорих ял оноожээ. Санасныг бодвол Отгоо тэгтлээ их цочирдсонгүй. Харин Эбогийн хоолойгоор хоол давахаа больжээ. Хэвлийдээ үрийг нь тээж, бас ийм өндөр ял авсан хайртай бүсгүйгээ бодохоос хамаг бие нь шархирна. Гэвч яалтай билээ. Өөрөө бас хүний эрхэнд, өөрт оногдсон ялын хоног тоолж яваа хүн чинь. Эбо хүн амьтантай ярьж байж Отгоог дахиад эмнэлэгт хэвтүүлжээ. Ойр зуурын эмчилгээ хийлгэх Отгоо хоног хоногоор томрох гэдсээ нуух гэж ядна. Хүүхнүүд адтайг хэлэх үү “Нөгөө Отгоо чинь “Зөвлөл”-ийн Эбогоос хүүхэдтэй болсон гэнэ ээ” гэх яриа хуурай өвсөнд гал тавьсантай адил нэг хэсэг дэгдсэнээ тэгсхийгээд намжсан байна. Сиймхий тааруулж байгаад Эбо, Отгоо хоёр эмнэлэгт уулзангуут Эбо “Миний хүү...” хэмээн хэвлий дэх ургийн хүйсийг сайн дураар тодорхойлон Отгоогийн гэдсийг илж өхөөрдөнө. Хоромхон зуур ч гэлээ энэ бүхнээс нуугдаж, айж уулзсан мөч бүхэн тэр хоёрт үнэтэй, сайхан. Отгоогийн эмчилгээ хуваарь ёсоор үргэлжилсээр. Гэтэл Эбо хоёр хоног огт харагдсангүй. Түүний гал хамууд нь ойр ойрхон ирж, хоол унд залгуулаад байлаа. Тэгсэн чинь мань хүн гар утаснаас болж сахилгад орсон байв. Энэ мэдээ Отгоог эмзэглүүлэхээсээ илүүтэй гомдоожээ. Гэвч “Надаас болсон байх” гэх харуусал нь түүний гомдлыг төдөлгүй хайраар солих нь тэр. Сар шахам хэвтсэн Отгоо эмнэлгээс гарав. Хоёр долоо хоногийн дараа Нийслэлийн давж заалдах шатны шүүх хурал болно. Отгоо “Хэргийн үнэн мөнийг олоод ялгүй салдаг болов уу? Салдаггүй юм аа гэхэд энэ аймаар олон жилийн ялаас хасах байгаа” хэмээн горьдоно. Цаг хугацаа харвасан сум шиг өнгөрдөг юм хойно “Даваа”-ны хурал нь болжээ. Гэвч ял нь хэвээр үлдэв. Бүгд ял сонссон хэзээ л бол хэзээ хорих анги руу ачигдах гэж байгаа хүүхнүүдийг “Хүлээлэг” гэх өрөөнд оруулна. Тэдний сэтгэл санаа урьд урьдынхаасаа илүү тавгүйтэж, хямрах. “Зүгээр ээ, Отгоо минь. Яс 11 жил сууна гэж байхгүй. Одоо Дээд рүү дав. Бас горьдлого тасраагүй байгаа шүү”. “Мөнгөгүй бид мэтийн танил талгүй нь ингэж яллуулдаг байхгүй юу. Энэ олон хүүхнүүд ийм хатуу, өндөр ялыг яаж барна даа. Зовлого нь яахав зовлонг үүрээд гардаг юм байж. Ар гэр, үр хүүхдийн хувь заяаг огт бодохгүй юм даа”. “Харин тийм ээ. Нөгөө ардчилсан, хүнлэг, шударга, энэрэнгүй нь хаана байна? Жирэмсэн эмэгтэйд ийм аймаар ял оноочихоод”. “Шоронжсон, харгис, хэрцгий ийм улс, орон манайхаас өөр байхгүй дээ. Цөөхөн хүн амтай мөртлөө ажил, хөдөлмөрийн чадвартай, амьдрах гээд зүтгэж явснуудыг нь аваачаад шоронд хийчихнэ. Хорьж, шийтгэж болно оо. Гэм буруутай юм чинь. Хамгийн гол нь ийм олон жилээр хорилоо гээд ямар үр дүн гарах юм бэ?”“Төрөх эмнэлэг, сургууль, цэцэрлэгтээ зарцуулах төсөв, мөнгөө харамлаад, танаад байдаг мөртлөө шорон барих, тохижуулах болохоороо хэдэн арван тэрбумыг цацах юм гээч”.“Ёстой хөл, толгойгоо ялгахаа болино гэдэг л энэ байх даа”.“Мөнгөтэй, жинхэнэ луйварчин, залилагчдыгаа шийтгэж, яллаж чадахгүй мөртлөө иргэдийн хоорондын маргаан, өгөө, авааны асуудлыг шүүрч аваад эрүү үүсгэчихдэг өнөөдрийн цагдаа, шүүхийнхэн өөрсдийгөө толинд хараасай. Юу ч мэдэхгүй, хоосон толгойтой, хууль сугавчилсан рэкетлэгч нар шүү дээ. Яахав, одоохондоо ингэж хуулийн цоорхойгоор бас завхруулж, гажуудуулаад эрх, эрх чөлөөгөөр минь наадаж л байг. Хэдэн жилийн дараа гаргасан шийдвэрээсээ ичих болно. Үнэн цагаанд гүйцэгдэж, үйлийн үр гэж юу байдгийг мэдрэхээрээ харамсах биз дээ, хөөрхий”.Отгоог тайвшруулах гэж эхэлсэн хүүхнүүдийн яриа нэлээд хурцдаад ийн үргэлжилжээ. Энэ бүгдийг чимээгүйхэн сонсч суусан Чимгээ гэх эмэгтэй нулимсаа шударснаа тайтгарахыг хичээв бололтой тамхиа асааж хэд соров. “Ялын бодлого ийм хатуу манайх шиг буурай орон байхгүй. Одоо хар даа. Энд байгаа найман эмэгтэйн тавд 10-аас дээш, гуравт нь таваас дээш жилийн хорих ял оноосон. Ийм олон жилийн хорих ял эдэлсэн бид нарын үр хүүхэд энэ хугацаанд ямархуу байх билээ”. Түүний хоолой нь зангираад цааш үргэлжлүүлсэнгүй. Бүгд дуугүй болцгоож, дотроо мэгшин шуухитнацгаан, нусаа шорхийтэл татаж, хэсэг чимээгүй сууцгаалаа. “Арав гаруй жилийн ялны ард яаж гарна даа” гэхээс дотор нь харанхуйлах бодлоосоо салж чадахгүй хэвтэж байтал гадаа пир пар гэх олон хүний хөлийн чимээ гарав. Тэгтэл нэг нь “Аж ахуйнхан дэглэм хийж байна” гэлээ. Отгоо босч хаалганы дэргэд очив. Хаалганы гол дахь жижиг нүхээр Эбо алхаж яваа нь харагджээ. Эбо “Хурлын хариу яасан бэ?” гэж байгаа бололтой дохиод байлаа. Тэгэхээр нь Отгоо “Ял хэвээрээ гэдгийг мэдээд ямар их зовох бол?” гэж бас нөгөө талаас ичих шиг болж, түүний асуултыг маш сайн ойлгосон хэрнээ хариулахыг хүссэнгүй. Тэрбээр харин хуруугаараа 2, 4, 7 гэсэн гурван тоо дүрслэн үзүүлжээ. Эбо юу гэж ойлгосон юм бүү мэд, өөдөөс нь дотор цэлмэтэл инээмсэглэж харагдав. Отгоо цурам хийсэнгүй өглөө болголоо. Эбо дуудуулна гэж мэдэж байсан хэрнээ Отгоо урьдын адил догдлон баярласангүй. Учир нь, түүнд таагүй мэдээ дуулгана гэхээс халгаад байж. Нүүр дүүрэн инээмсэглэн байдаг бүсгүйн харц гунигтай байгааг анзаарсан Эбо уулзангуутаа “Бие нь зүгээр үү? Долоон жил хасагдсан юм уу?” гэж яаран асуужээ. “Юун долоон жил хасагдах вэ?”. “Чи чинь өчигдөр орой 2, 4, 7 гээд байсан биз дээ? Тэгэхээр чинь би долоон жил хасагдаад дөрвөн жилийн ял оноожээ. Тэгээд хоёулаа сайхан амьдарна гэж ойлгосон. Инээвхийлэн зогсох Эбог хараад Отгоо нулимсаа тогтоон барьж дийлсэнгүй. “Би чамд хайртай” гэдэг нандин үгийг тоогоор илэрхийлснийг ойлгоогүйдээ ичсэн ч “11 жилийн ялтай бүсгүйг бие давхар болгосон” гэх бодол нь Эбог цохиод авах шиг болж, дайвалзаад иржээ. Тэгснээ энэ байдлаа мэдэгдэхгүйг хичээн хоолойгоо засаад “Зүгээр ээ, миний хайрт. Эрүүл саруул байхад бүх юм болно. Сэтгэл санаагаар унаж, хямарч болохгүй шүү. Чи, бид хоёр маамуутай болно” гээд духан дээр нь зөөлөн үнсэв. Эбогийн хайрын үг шүүхийн шийдвэрийг дор нь арчаад хаях шиг болжээ. “Хоёулаа сайхан амьдарна аа”. Хэн хэнийх нь хэлэх дуртай үг. Дэндүү холын юм шиг атлаа энэ үед хамгийн ойрхон бас дулаахан ийм үг, мөрөөдөл хоёртоо хөтлөгдөж яваа гэдгийг хөндлөнгөөс хэн мэдэх билээ. Нийслэлийн шүүхээс хариу нь ирсэн хүүхнүүд урьд урьдынхаас илүү хямарцгааж, шанална. Учир нь, тэдэнд хорих анги руу явахаас өөр хувилбар байхгүй. “Хэрэг задрах болов уу?”, “Ялгүй салах болов уу?”, “Ядаж хэдэн жил хасаасай”. Энэ бүх горьдлого тасарсан гэсэн үг. Өглөө нүд нээхээс шөнө унтах хүртэл “Болиоч... Тэгэхгүй шүү... Ингэхгүй шүү... Хохь чинь шүү, новш оо” гэх мөрдөс зүүгсдийн хараал, заналхийлэл давамгайлсан, хавчсан, хааж боосон энэ харанхуй орчинд дурлах хүн байхгүй ч яг хорих анги руу явна гэхээр хүн бүхэн халгаж зүрхшээнэ. Ер нь бол хүүхнүүд “Баянзүрхийн хашаанд очилгүйгээр гарчих юмсан” гэж мөрөөддөг. Мөнгө төлөхгүй ч дэндүү үнэтэй энэ мөрөөдөл биелэхээсээ биелэхгүй нь олон. Эцэст нь “Цөөн хэд хоног ч гэсэн “Ганц”-ын нааран дээрээ байхсан” гэж бодно. Отгоод яг ийм үе тулж ирээд байв. Өдрөөс өдөрт томрох гэдсээ хараад өөрийн эрхгүй санаа алдана. “Маргааш ачлагатай” гэхээс сэтгэл нь тогтож өгөхгүй маш хэцүү байлаа. Яг ийм үед нь Эбо дахиад сахилгад орсон гэхээс уур нь ч хүрэх шиг. Уулзуулахгүй гэсэн сүүлчийнх нь сум гэдгийг мэдсэн болохоор Отгоогийн уур, бухимдал замхарна. Хорих анги руу явах хүнд юу хэрэгтэй байдгийг мэдэхгүй шахам хямарч суусан Отгоод Эбогийн гал хамууд нь зөндөө их юм бэлтгэж өгчээ. Ор, хөнжлийн даавуунаас эхлээд хэдэн ээлжийн дотуур хувцас, пүүз, гутал, бэлтгэлийн хослол. Хувийн бэлтгэлдээ санаа зовох юмгүй болов. Харин “Эботойгоо уулзаж чадахгүй явбал яана” гэхээс Отгоогийн амьсгал нь давчдаад байв. Хүсэл, хяслын гурвалжин солбилцож байдаг орчлон хойно яалтай билээ. Өглөө ээлж солигдсоны дараахан “Ачлага” хэмээн хорих анги руу явуулах хүмүүсийн нэрийг дуудав. Цүнхтэй хувцсаа чирэн Отгоо нүдэндээ нулимстай, цээж дүүрэн гомдол тээсээр шалганы гадаа зогсох саарал “Пургон”-д суулаа. Отгоог Луусан руу ачигдсан гэдгийг мэдсэн Эбо сахилгын байранд шаналж байхад уулзаж чадаагүйдээ харамсахын зэрэгцээ түүнд гоморхсон бүсгүй машинаас буугаад эмэгтэйчүүдийн хорих анги руу орж байв. Ачлагаар очсон хүүхнүүд гурван цаг гаруй зогсч байж бүртгэл дуусчээ. Ногоон эрээн хувцастай хүн бүхний өмнө харц дальдирсаар ихэд ядарсан хэдэн юм арайхийн нэг өрөөнд орлоо. “Ганц”-аас ирэнгүүт нь нийтийн байр руу оруулахгүй, “Тусгай” гэх хаяг зүүсэн нэг өрөөнд 14 хонуулдаг журамтай аж. Энэ өдрөөс хойш овог нэр, Эрүүгийн хуулийн зүйл анги, шүүхээс оноосон ялыг бичиж, энгэртээ зүүсэн ялтан болов. Албан хаагч, хянагчийн цол, нэрийг ч бүрэн мэдээгүй байтал 14 хоног өнгөрчээ. Гаднаас нь харахад тун цэвэрхэн, хоёр давхар улаан тоосгон байшин. Үүдэндээ “Ялтнуудын байр” гэсэн хаягтай. Ял эдэлж байгаа хүүхнүүд энэ байшинг ганцхан жилийн өмнө барьсан гэхэд бахархмаар. Яагаад гэвэл хоёр давхар барилгыг эмэгтэйчүүд барьчихсан гээд бодохоор. Бас гутмаар юм бий. Энэ барилгыг барилцаад шоронгоос гарч байсан нэг нь дахин бүтэлгүйтээд ороод ирэхдээ сэтгэл нь ихэд гонсойсон гэх. “Өөрийгөө хорих гэж энэ байшинг барьсан юм шиг...”. Ингэж ярих хүн цөөн биш ажээ. Хуваарилсан өрөөнд орсон өдрөөсөө эхлэн Отгоо элдвийн үг сонсч, ёстой байж суухын аргагүй болов. “Өө, “Зөвлөл, зөвлөл...” гээд гүйгээд байсан хүүхэн чинь энэ юм уу?”. “Хм. Шоронгийн янхан гэхээргүй сайхан бүсгүй байж”. “Нэгийг нь алчихаад нөгөөг урхидаж байдаг яасан ичдэггүй юм бэ? Цагаандаа гарсан иймэрхүү юмаар шорон дутаж дээ”. “Одоо жирэмсэн гэсэн биз дээ?”. Хаанаас, хэн хэлсэн юм бол гэмээр түүний тухай бүх мэдээлэл Отгоогоос түрүүлэн энд иржээ. Хүний нүүр рүү харах байтугай хажуугаар нь өнгөрөх тээртэй байлаа. “Үхэхэд газар хатуу, нисэхэд тэнгэр хол” гэгчээр Отгоод ямар хэцүү байгааг хэн, яаж мэдэх вэ дээ. Ёстой л хэлтэй, амтай болгоны амны зугааг гаргаж байв. Шоронд энэ муухай авир, сэтгэлзүйн дарамтаа “элдүүр” гэж нэрлэнэ. Ийнхүү элдүүрэнд орсон Отгоо өөртөө, эсвэл Эбод гомдоод байгаагаа ч эс ялгана. Хорвоо ямар хатуу, шорон ямар аймаар юм бэ гэдгийг мэдрүүлж байв. Тэнд Отгоод нулимснаас нь өөр хань, түшиг байхгүй мэт санагдана. Гэвч түүнд “Энэ бүхнийг сөрж, ялж гарна. Эботойгоо сайхан амьдарна” гэх итгэл байсан учраас харц дээгүүр байж чадаж байлаа. Эмэгтэйчүүдийн хорих анги чагнуураас өөр багажгүй ганц эмчтэй. Эмнэлэг гэх дан цагаан байшин байх боловч эмчилгээ хийх боломжгүй тухай хүн бүр ярих. Иймээс эмчилгээ хийлгэх шаардлагатайг Зайсан дахь хорихуудын нэгдсэн эмнэлэг рүү аваачиж хэвтүүлдэг гэдгийг Отгоо олны ярианаас мэдэж авав. Тэрээр яаж ийгээд тэр эмнэлэг рүү явах юмсан гэж бодов. Жирэмсэн болохоор тэр үү түүнийг харин эмч, эмнэлгийнхэн нь цааш харалгүй угтжээ. Тийм болохоор нэгдсэн эмнэлэгт хэвтэж эмчлүүлэхээр явагсдын дунд Отгоо “Онош тодруулах” гэсэн нэр зүүн багтаж чадлаа. “Зайсанд очсон хойноо хэвтчихэж болох байх” гэж бодсон Отгоог эмчид үзүүлчихээд гадаа машинд “Сууж бай” гээд орхичихжээ. Эбог энд ирсэн гэдгийг дам сонссон ч хаана, юу хийж байгааг Отгоо мэдэхгүй. Гэтэл ашгүй нэг залуу том цагаан хувин өргөөд явж байлаа. Түүнийг дуудаж Отгоо хайртай залуугаа асуусан чинь таньж байв. Танихаар барахгүй “Би одоохон дуудаадхъя” гээд гүйлээ. Удсан ч үгүй Эбо иржээ. Мэндийг нь ч асуулгүй шууд “Гэдсийг нь харъя” гээд цамцыг нь сөхсөн Эбод Отгоо улам их гоморхох нь тэр. “Жирэмсэн гэдэгт минь итгэхгүй өдий хүрсэн юм байх даа” гэхээс Отгоод хэлэх үг олдсонгүй. Хүний төрөл олоод зургаан сар болсон үр нь эхийнхээ хэвлийг тэлэн томорсныг харсан эр сая ухаан орсон мэт “Бие нь гайгүй юу? Ямархуу байна даа?” гэснээ хоолой нь зангираад явчихав. “Сая дүүргийн эмчид үзүүлж, хяналтад нь орлоо. Нэлээд хэдэн шинжилгээ өгсөн. Намайг одоо буцааж авч явах гээд байна”. Түүний ингэж хэлэхийг хагас дутуу сонссон Эбо юу ч хэлэлгүй гүйгээд явчихжээ. Тун удалгүй хорих ангиас хариуцан авч яваа хянагчтай нь хамт нэг ирснээ “Танай жирэмсэн энэ юм уу? Манай эмч үзье гэнэ ээ” гэв. Тэр хоёрыг даган дотогш орж, эмчид дахин үзүүлснээр Отгоо үлдэж, эмнэлэгт хэвтэхээр боллоо. Энэ үед дамжин буюу Хорихуудын нэгдсэн эмнэлгийн аж ахуй дээр мөн л “Зөвлөл” хийж байсан Эбо Отгоог халамжилж “хулгай”-гаар хоол, унд зөөж гүйнэ. Эмнэлгийн өрөө бүхэнд хяналтаа нэмэгдүүлжээ. Алхах бүрт нь хянагч, камер гээд хэцүү. Гэхдээ Эбо бүгдийг зохицуулна. Түүний хаана ч биеэ аваад явчихдаг, хэнтэй ч ойлголцож чаддаг зан чанар нь хэдэн давхар хаалт, хяналтыг нэвтрэх боломж олгодог гэлтэй. Гэхдээ түүнд нөхөр, найз олон байхын хэрээр “дайсан” бас мундахгүй ээ. Эбо аль өрөөнд, хэнтэй уулзав. Хаана, юу хийв. Бүгд аль хэдийнэ хяналтад өртчихсөн байх. Тэгээд л төлөөлөгч, ээлжийн даргад дуудагдана. Шорон болохоор яалтай билээ. Шоглох гэж л оролдоно. Гэлээ ч сиймхий бүрийг ашиглан хайртай бүсгүйдээ халамж, анхаарал тавих Эбод атаархах хүн олон байсан нь нуух аргагүй үнэн юм. Хоёр сар шахам нэгдсэн эмнэлэгт хэвтсэн Отгоог хорих анги дээр ирэнгүүт дахиад л “элдүүр” угтав. Албаныхны зүгээс түүнийг байцааж эхэлжээ. Хорих ангийн төлөөлөгч “Хаана, яаж жирэмсэн болсон бэ?” гэж шалгаана. “Ямар ч байсан жирэмсэн болсон нь үнэн” гэхээс өөр хариулт олдохгүй. “Яг тэнд, ингэж, тэгж...” гээд өөрийн замыг зурсан юм шиг ярих “тэнэг” хүн мэдээж байхгүй биз. Гэтэл Отгоог албаныхан нь “Хаана, хэзээ, яаж...” гээд байсхийгээд байцааж, дотогш орохоор ялтнууд тогоон чинээ гэдэстэй түүнийг тохуурхан элдэвлэсээр байжээ. Гомдож, цөхрөх үе байсан ч “Зовлонг туулж, дийлж гарна. Зүгээр ээ, миний хүү. Ээж нь чадна. Аав нь хүлээж байгаа” хэмээн хэвлийдээ хөдлөх үртэйгээ ярихад дотор нь цэлмээд ирнэ. Хорих ангийн төлөөлөгч хүчин мөхөсдсөн үү, яасан бүү мэд. Нэг өдөр “Шалган дээр дуудлаа” гэхээр нь очтол Ерөнхий газраас ирсэн гэх хоёр залуу бас л байцаасан байна. “Боломж байсан учраас жирэмсэлсэн. Түүнийг надаар заавал хэлүүлэх ёстой гэж үү?” Отгоогийн энэ үг омогтой нэгэнд нь таалагдсангүй бололтой. Тэд бүсгүйг сүрдүүлэх гэж үзжээ. Тэглээ гээд ч нэмэр болоогүй байна. Элдүүр, байцаалт хоёрт нухлуулж явтал өвлийн сар дуусч, хаврын урь оров. Дамжин дээрээс Эбог Хэнтий рүү явсан гэдгийг гэрийнхнээсээ мэджээ. Отгоо хааяа захиагаар дамжуулан хайртай залуутайгаа учирна. Хариу бичнэ. Эбогийн дүү болон найзууд нь Отгоог ээлжлэн эргэж байлаа. Тэд Эбогийн захиас, сургамж, хайрын үгийг дайж авчирна. Сул шороо хийсч, зэвэрсэн салхи үлээсэн өдөр. Энэ бол дөрөвдүгээр сарын 14. Хорих ангиас өвдөж очсон бүсгүй Гуравдугаар төрөхөд 3.2 килограмм жинтэй охин төрүүлжээ. Хэвлийд байхад нь “Хүү, хүү” хэмээн өхөөрддөг байсан Эбо “Охинтой боллоо. Танай хоёр сайн” гэх мэдээ авангуутаа “Ану гэж нэр өгөөрэй” гээд нулимсаа шударч суусныг найз нь хорих ангиасаа Отгоод дамжуулжээ. Хатуу ч гэсэн энэ орчинд охиноо төрүүлчихээд “Хүн амины хэрэгтэй учраас ял хойшлуулах боломжгүй” гэсэн хариу сонсоод уйлж суухдаа Отгоо ганцхан юманд харамсав. Энэ бол ял эдэлж байгаадаа биш. Ялтан эрд хайртай болж, хүүхдийг нь тээж төрүүлсэндээ ч биш. Улаан нялзрай хүүхдийг минь хүртэл хамт хорьдог хүнлэг биш нийгэмд амьдарч байгаадаа гутарчээ. Гэвч яалтай билээ. Охиноо нэг ой өнгөртөл нь шоронд асарч, бүтэн жилийг туулжээ. Нэг нас хүрэнгүүт охиноо “суллан” ээждээ өгч явуулав. Хөхнийх нь сүү энгэр нэвтэлж байснаа больж, хоног хоногоор татран татарсаар ширгэжээ. Хонгор үрээ санах эхийн сэтгэл бэтгэрч, хоног, өдөр тоолон хуанлийн хуудаснаа тэмдэглэсээр. “Энэ хорвоо дээр хүн болж төрөөд ийм урт хугацааг энэ уулын энгэрт өнгөрүүлэх байж дээ” хэмээн хувь тавилантайгаа эвлэрэх гэж ядна. Түүнийг зөвхөн “Эбо минь тун удахгүй эрх чөлөөтэй болно. Охин минь эцэгтэйгээ уулзаад элэгнийх нь тал ч гэсэн дэвтэх байх даа” гэсэн бодол нь тэтгэж, тэжээж байв. Зовлон сөрж, хат суулгасан энэ их хайрын эзэд “шувуу” шигээ дэвэн дэвсээр хамтдаа жаргана гэдэгт итгэнэм. -

Намар яаж турах вэ?

Намар барьж болох 5 өдрийн дэглэмийг танилцуулж байна. Энэ дэглэм нь биеэс хорыг гадагшлуулж, организмыг цэвэрлэх үйлчилгээтэй.
Дэглэмийн меню:
1 дэх өдөр
Өглөө: овъёос – сүүтэй байж болно, ногоон цай, 1ш алим
Өдөр: жигнэсэн ногоо /хүссэн/, цагаан будаа, ногооны салат, нимбэгний шүүс, ногоон цай
Орой: жигнэсэн мах – 100гр, ногоон цай
 
 2 дахь өдөр
Өглөө: ногоон цай, жимс хүссэн хэмжээгээр – гадилаас бусад
Өдөр:  цэцэгт байцаатай шөл, улаан лооль өргөст хэмхний салат, ногоон цай
Орой:  туна загасны мах, ногоон цай
 
3 дахь өдөр
Өглөө: ногоон цай, жимсний цэвэр шүүс, жимс
Өдөр:   цэцэгт байцаатай шөл, шинэ ногооны салат
Орой:  үхрийн махтай шөл, ногоон цай
 
4 дэх өдөр
Энэ өдөр хэрэв та зөвхөн ногоон цай эсвэл өөр төрлийн цай уугаад давж чадахаар бол зөвхөн цай ууна. Хэрэв үгүй бол өмнөх 3 өдрөөс сонгоод иднэ.
 
5 дахь өдөр
Өглөө: ногоон цай, жимсний цэвэр шүүс
Өдөр:   ногоотой шөл, ногоон цай, нимбэгний шүүс
Орой:  будаатай үхрийн махны шөл, ногоон цай
 
Ганц”-ын шувуу - 3 (өгүүллэг)

Хүйт даасан харанхуй өрөөнд модон нааран дээр хэвтэж байснаас эмнэлэгт нь бол арай өөр. Төмөр ортой. Салхивч нь онгойно. Агаартай, гэрэл гэгээтэй гээд. Тэгээд ч Эбо, Отгоо хоёрт уулзах боломж нь илүү байж. Хорь гаруй хоног эмнэлэгт хэвтээд гарсан Отгоог хуучин камерт нь оруулаагүй байна. Энэ бол Эбогийн хийсэн ажил гэдгийг бүсгүй сайн мэдэж байв. Нутгийн ах, дүү хоёрын харилцаа гүнзгийрснийг адтай хүүхнүүд аль хэдийнэ анзааралгүй яах вэ. Хаа сайгүй жиг жуг хийцгээж, Отгоо руу зэвүүцсэн, атаархсан харц, үг хоёрыг хангалттай нүүлгэнэ. Хариуд нь хараагүй, сонсоогүй, эс тоосон төрх байдлаас өөр юм олж долоохгүй болохоороо тэгсгээд намжина. Отгоог өрөөгөө сольсноос хойш Нямаагаас хэл мэдээ тасарчээ. Сураг сонсвол Эбо аль хэдийнэ “нутаг заан” А корпус руу Нямааг шилжүүлсэн байна. “Шоронгийн хулгайчтай ханилж сууна гэдэг худлаа. Ингэж бас өөрийгөө зовоогоод хэрэггүй. Хулгайч бол хулгайч л байдаг байхгүй юу”. “Эбо гайгүй бие хаатай болохоос өөр юу нь сайхан байгаа юм бэ? Царай муутай, хөгшин” гээд түүний тухай нааштай гэхээсээ илүүтэй таагүй үнэлгээ нь Отгоогийн түүн рүү тэмүүлэх сэтгэлийг гүнзгийрүүлнэ. Отгоогийн бодол, үнэлэмж огт өөр. “Эд нар манай Эбог мэдэхгүй байж олон юм ярих санаатай. Адилхан алдаж, эндсэн. Харин ч зовлон ойлгоно. Тэгээд ч шоронд орсон болгон муу биш. Харж байгаа биз дээ, ямар мундаг авьяастай , ур чадвартай, мэдлэг боловсролтой хүмүүс энд байна. Хорьж, цагдахынхаа оронд хүч чадал, авьяас мэдлэгийг нь ашиглавал их юм хийнэ дээ”. Эбог өмөөрөх сэтгэл нь ийнхүү хальж олныг явчихна. Хоног, хугацаа өнгөрөх тусам “Хэрэг яаж шийдэгдэх бол? Хүний үгээр биш нотлох баримтыг олж чадвал үнэн нь олдох л учиртай” гэсэн түгшүүр, айдсын хар үүл Отгоогийн толгой дээрээс дараад байв. Юугаар ч дутахгүй байгаа хэрнээ гэрээсээ хүн ирэлгүй удсанд Отгоо гайхаж, санаа нь зовж байлаа. 

Өглөөнөөс хойш мэргэлүүлж суусан Отгоог эргэлтэд дуудав. Эгч нь иржээ. Гоморхон, нулимс цийлэгнүүлэх дүүгээ хараад эгч нь сандарч, ундаа онгойлгоод урд нь тавив. “Найз чинь гээд нэг залуу байнга ярьж байгаа. Чиний хэлүүлсэн юмыг дамжуулсан. Тэгээд “Ойрд ирсэний хэрэггүй. Отгоо эмчлүүлж байгаа” гэхээр нь та хоёрыг хамт байгаа юм байна гэж ойлгосон”. Ирэлгүй удсаны учрыг сая ойлгон, эгчдээ тунирхсандаа гэмшин “Харин тийм ээ. Манай Хараагийн залуу шүү дээ” гээд Эбогийн ах, эгч нарын нэрийг хэлтэл эгч нь удам судраар нь андахгүй сайн мэдэж байлаа. Эбо, Отгоо хоёрын дунд хайрын “шувуу” тасралтгүй ниссээр. Цээж нүцгэн биеийг нь хараад “Ямар сайхан биетэй ах вэ?” хэмээн бодож байсан бүсгүйг тэр сайхан цээжиндээ наан эр хүний жаргал эдэлсэн. Энэ үед Эбогийн толгойд элдвийн бодол эргэлдэнэ.

“Эхнэр, хоёр хүүхдэдээ амьдын хагацал үзүүлсэн хоригдол болсон энэ эрд бас гутарч явсан үе бий. Өсч, өндийж яваа хоёр хүүхэд нь хааяа ирнэ. Эхнэр нь өөр хүнтэй дэр нэгтгэсэн тухай сонсоод түүнд шүүхээс оноосон ялаас илүү цохилт болсныг нь хэн мэдэх билээ. Эбо энэ тухайгаа Отгоогоос нуугаагүй. Энэ байдал нь Эбог хайрлах Отгоогийн сэтгэлийг нээсэн гэж хэлж болно. Харуул, хяналт, камер. Хаашаа ч гарсан нүд, чих, өргөст тор. Дэндүү давчуу бас хяслантай энэ орчинд Отгоо хэвлийдээ үр тээжээ. Отгоогийн хувьд дахиад айдас. Гэхдээ үхлийн тухай бодолд хөтөлсөн айдас шиг биш. Баяр, хайр тээсэн айдас. Түүнийг дагаад эмзэглэл. “Гэрийнхэндээ юу гэж хэлнэ ээ? Шүүхээс ял сонсвол бас нэг зовлон, хагацал нэмэх бус уу? гэх бодол манан татуулна. Гэвч Эбог гэх чин сэтгэл нь түүнийг тайтгаруулж байв. Бас Эбогоос ирэх халуун, дулаан хайрын үг тээсэн “шувуу” нь түүнд хань болж, итгэл төрүүлнэ. Отгоо жирэмсэн болсондоо бүрэн итгэсэнгүй. Тийм болохоор хэнд ч хэлсэнгүй. “Ганц худаг”-ийн чийг даасан, хавчиг, харанхуй өрөө. Хаана ч гэсэн хашгирч зандарсан хянагчийн дуу. Хяхтнан дуугарах нь хүртэл зүрх зүсэх төмөр хаалга, цоожны чимээ. Хэн ч үл таашаах энэ газар халуун дулаан үг, хүн байхын утга учир гээд олон зүйлийг илүү ойлгуулж, мэдрүүлэх нь адармаатай юм шиг.

Хааж, нээхэд чихран гаслах хар саарал төмөр хаалганы чимээний муухай сонсогдох, хянагчдын хашгирч, зандрах дуу, зан ааш нь цагдан хорьсон тогтоолоос хэдэн хувь илүү хатуу, бас зэвүүн санагдана. “Хийж байгаа ажил нь хэцүү юм даа” хэмээн цайруулан бодовч хүн гэдэг жагсаалтаас гаргаж хаядаг зан нь өөрийн эрхгүй ой гутаана. Хэрүүл, хараал зонхилсон харанхуй энэ орчинд Отгоо жил хагасыг өнгөрүүлжээ. Бусдыг бодвол хайрлах хүнтэй. Ходоод хонхолзохын зовлонгүй ч “Хувь тавилангийн ямархан хатуу эргүүлгэнд орж, ингэж явна даа?” гэхээс хоолой боох адил бачуурах нь олонтаа. Хажуугаас нь тулж, түших гэж хамаг бүхнээ зориулж яваа Эбогоо бодохоор бүсгүй тайтгарна.
Алдаж, эндсэндээ гэмшин дуугаа хураан бодлогошрох нэгэн байхад “Хэд хэд нахисан” гээд хээвнэг хэвтэх нь бий. Хүн байгаа болохоор “Ганц”-ын өрөө бүхэнд хов, хэрүүл, хардалт, үерхэл нөхөрлөл, хайр дурлал бүгд зэрэг оршино. Отгоод ирэх Эбогийн хайрын “шувуу”, илгээмж хоёр хүүхнүүдийн хор шарыг хөдөлгөнө өө. Атаа жөтөөний үг тасрахгүй. Бас аятайхан хандаж, чин сэтгэлийн зөвлөгөө өгөх нь байна. Ийнхүү инээхдээ инээж, уйлахдаа уйлсан өдөр хоногууд шилээ даран хөврөх. Эбо эв нь таарч өгвөл Отгоогоо дуудуулаад өдөрт 2-3 удаа уулзчихна. Мөн “Мишка” чихэр захиж авчруулах хүн олно гээд мань хүний ажил их. Хүрэх замдаа зовлон туулж, хэлбэр дүрс нь алдагдаж хайлсан хоёр ширхэг “Мишка”-наас хойш “Энэ чихрэнд дуртай юм байна” гэж ойлгосон хэрэг. Уг нь Отгоо “Мишка”-нд тийм дуртай биш ч Эбогийн буянаар энэ чихрэнд нугасгүй дуртай болсон гэх. Хориотой бүсэд ч гэлээ хайрын романс ийнхүү гуниг, баярыг хослуулан үргэлжилж, тэд амьдралын хуудсаа гашуун үнэнээр “чимж” байлаа.

Хааяа дотор нь муухайрч, толгой нь эргэх Отгоо “Эмчид үзүүлье” гэхээсээ өмнө Эбодоо хэлж, жирэмсэн эсэхээ шалгах хоёр ширхэг тест захив. Төдий л удалгүй Эбо бараг хоёр хайрцаг тест аваад иржээ. Цочрол, сэтгэл санааны хямралаас болж хүүхнүүдийн биед энэ байтугай өөрчлөлт ордог болохоор Отгоо жирэмсэн гэдэгтээ итгэж чадахгүй байв. Гэтэл яалт ч үгүй хоёр улаан зураас нь тодорсон тестийг харсан бүсгүй баярласандаа ч тэр үү, айсандаа ч тэр үү хэлгүй юм шиг таг дуугүй хэд хоносон байна. Удаан бодсоны эцэст бүсгүй жирэмсэн болсноо Эбод хэлэв. Эбогийн халамж, анхаарал, илгээмж нэмэгдэхийн зэрэгцээ хүүхнүүдийн шивэр авир яриа, албаныхны тандалт, хяналт дахиад л бүсгүйн зүг хуйларчээ. Үнэндээ Отгоогийн алхам бүрт ямар хэцүү байсныг хэлэх нь илүүц. Халуун хайрандаа шатаж явсан болохоор энэ зэргийн хавчилт, хардалтын хар шуургыг шүд зуун сөрж байв. “Өмгөөлөгчийн хөлс энэ тэр гэж санаа зовсоны хэрэггүй. Би зохицуулна. Бүх юмаа сайн ярь” гээд огт танихгүй нэг хүнтэй уулзуулсан байна. Танил өмгөөлөгчтэй нь гэрээ байгуулж, хэд хэд уулзсаны дараа Отгоод “Үүнийг өмгөөлөгчдөө өгөөрэй” гээд Эбо 500 мянган төгрөг өгсөн байна. Отгоо айж, гайхах зэрэгцсэн ч арга буюу авчээ. Өөрийнх нь төлөө санаа тавьж, чин сэтгэлээр тусалж байгаад нь баярлавч Отгоогийн санаа урьдынхаасаа илүү зовж байв. “Ганц худаг”-ийн аж ахуй дээр ажилладаг хоригдлуудыг хариуцдаг ч гэлээ “Ийм их мөнгө яаж олдог байна? Ар гэрийнхнээ зовоож, өөрийн хажуугаар өрөөлийг тэтгэж яваа юм биш байгаа?”. Отгоог ийм асуулт шаналгана.

“Санаа зоволтгүй ээ. Хэрэг төвгөө эвтэйхэн шийдүүлэхийг бод. Элдвийн юм бодож, биеэ зовоож болохгүй шүү”. Эбо түүнийг ингэж тайвшруулна. Эрхээ хязгаарлуулсан хоригдол ч гэлээ Эбо хэн хүнтэй нийцтэй бас нэлээд хөдөлгөөнтэй нэгэн гэдгийг “Ганц”-ынхан ам уралдуулан хэлнэ. Цагаан цамц, зангианаасаа салж, цоожтой хаалганы цаана орсон хадгаламж зээлийн хоршооныхон болон томоохон албан тушаалтнууд Эбогоос тусламж хүсэх нь их. Тусламж гэхээр ямар гэдэг нь ойлгомжтой. Утсаар холбоо барих, өдөрт махан хоол унд ойртуулах гээд хүн сонсоход өчүүхэн юм шиг хэрнээ хоригдсон хүмүүст бол том туслалцаа л даа. Ингэж тус болсных нь хариуд Эбогийн гуйлтад “Үгүй” гэж хэлэх нь ховор. Иймэрхүү маягаар Эбо нэг хүнээс мөнгөний туслалцаа авсан аж. Хайртай бүсгүйдээ туслах гэсэн түүний сэтгэлийг нөгөөх нь хөсөрдүүлээгүй байна. Ингээд өөрийнх нь төлөө хагас сая төгрөгөөр өмгөөлөгч хөлсөлжээ гэдгийг олон дахин шалгаасны эцэст Отгоо мэдэж авав.

Хавтаст хэрэг мөрдөн байцаалтаас прокурор руу шилжээд нэг их удалгүй “Шүүх рүү очсон” гэх мэдээг өмгөөлөгчөөсөө авсан Отгоо дахиад хямарч эхлэв. Долоон хоногийн дараа түүнд “Эрүүгийн хуулийн 91 дүгээр зүйлийн 1-д зааснаар...” гэсэн яллах дүгнэлт иржээ. Айдас, түгшүүр нэмэгдэвч Отгоо “Арай ч энэ чигээр нь шийдчихгүй байх. Би түүнийг санаатайгаар алъя гэж бодоогүй шүү дээ” хэмээн өөрийгөө тайтгаруулах гэж оролдоно. Нэг л мэдэхэд шүүх хурлын тов зарласан өдөр тулаад ирчихэж. Шөнөжин эргэж хөрвөөсөөр арайхийн өглөөтэй золгосон Отгоо “Чамд шоронгийн суудал байхгүй. Хохирогчийн талынхан чинь хэл үг хийхгүй бол чи шууд гарна”. “Санаа зоволтгүй ээ. Ардчилсан Монгол Улсын шүүх энэ зэргийн асуудлын үнэн зөвийг олохтойгоо болсон байлгүй дээ. Тэгээд ч эмэгтэй, эх хүнийг харж үздэг, боддог байх аа” гэх хөзрийн мэргэ, нөхдийн зөвлөгөөнд итгээд санаа нь амарч, дотор нь онгойх шиг болжээ. Өрөөнийхөн нь бүгд л эрвийх, дэрвийхээрээ Отгоог бөөцийлж, арц хүж уугиулан ам амандаа л мэддэг чаддагаа захиж байлаа. Төмөр хаалга чихруулан онгойлгов. “Цаашаа гараарай. Эрх чөлөө хүсье. Битгий эргэж хар, шууд гараарай”. Хүүхнүүд ам амандаа ийм ерөөл хэлэн үлдлээ. Отгоо тэндхийн дом ёсоор шүдний сойз, сам хоёроо хугалж хаяад “Шалган нэвтрүүлэх байр”-ны хаалгаар гарч, саарал “Пургон”-д суув.

 

Үнэгүй хайр /өгүүллэг/

 

Их хотын хаа нэгтээ угсармал орон сууцанд шинэ өглөө айлчлан ирлээ. Том эгч ажилдаа яарч, ах, бага эгч хоёр хичээлдээ явахаар бэлдэж, аав өглөөний цайгаа уун ажлын шинэ өдрийг угтаж, харин би хөтөвчин дээрээ суун томчуудын яаран сандралдаж, инээд хvрэм гvйлдэхийг нь ажиглан сууна. Энэ дунд нэг хvнийг мартаж болохгvй. Тэр хvн бол тогооч, зарц, vйлчлэгч, vсчин, гоо сайханч, нарийн бичиг энэ бvх ажлыг нэгэн дор хослуулан хийх шидтэй ээж минь билээ....

Том эгчийн ажилдаа өмсөх хувцас, гутал, гадуур хувцсыг нь гаргаж өгнө. Бага эгчийн vс гэзгийг ороож маяглахад нь туслана. Бvх гэрийнхний өглөөний цайг хэдийнэ бэлдээд тавьчихсан байна. Тэгээд аав аанай хөлд ороогvй мөлхөө над шиг ээжээр хувцаслуулна. Ажлын бичиг баримт хавтсаа мартчихсан, гээчихсэнийг ээж л олж гаргаж ирнэ. Гэтэл тэндээс ах угаасан хувцас, оймсоо нэхэн хашгирна. Илбийн юм шиг ээж гаргаад л ирнэ. Нөгөө өрөөнөөс бага эгч индvvдсэн өмдөө асууна. Мөнөөхөн л ээж тvvнийг нь хэзээ ч юм индvvдээд бэлдчихсэн байснаа авчирч өгнө. Хачирхалтай нь нэргvй энэ их ажлын хариуд хэн нь ч ядаж талархлаа илэрхийлэн инээмсэглэхгvй. Бvгд л их л чухал царай эсгэн хөмсгөө зангидан яарч байснаа хаалга тас хийтэл хаан гарч одно. Араас нь ээж “Цайгаа уугаач, дулаан хувцаслаач, ороолтоо ав, малгайгаа мартлаа” гэж хашгирна. Хэрэгтэй бол гэрийн шаахайтайгаа араас нь гvйж гарна. Ингээд нэг юм өглөөний бужигнаан дуусч ээж минь дараагийн ажилдаа орно.

Ээжийн хийх ажилд эцэс төгсгөл гэж vгvй. Хөтөвчин дээр сууж залхсан би часхийтэл хашгиран ээжийг дуудна. Намайг хооллоно, арчиж цэвэрлэнэ, эрхлvvлнэ гэсээр ээжийн минь vнэт цагаас нэлээн хэсэг явчихна. Vдийн цайгаа аав гэртээ ирж уудаг учир тvvнээс өмнө гэр орноо аялуулна, цай унд бэлдэнэ, угааж цэвэрлэнэ, бас хvнс цуглуулна. Ээж минь баадуутай юм шиг нvдний минь өмнө борви бохисхийхгvй ажиллана. Харж суусан би өмдөндөө хvндэрч хөнгөрөхгvйг хичээн харж сууна, өөрийгөө зугаацуулна. Ядахад цэвэрлэсэн эмхэлсэнийг нь би нураах дуртай. Тэгж тэгж би ядраад унтчихна.

Сэрээд хармагц ээж бас ажилласаар. Vдийн цай сэтгэл гарган бэлдээд аавыг хvлээсэн авч утсаар залгаад “Ажилтай” гэж мундагдсан учир ээжийн минь хийсэн цай ширээн дээр эзнээ хvлээн хөрнө. Ээж урамгvйхэн цонхоор нэг харна. Аав ирэхгvй ээ гэж би хэлмээр байвч даанч хэлд арайхан ороогvй учир дэмий дотроо бодохоос цаашгvй...

Бухимдлаа арилгах дөрвөн арга /зөвлөгөө/
 

Туршиж үзсэн даруйд шууд л дээд зэргээр бие сэтгэлийг амраадаг арга гэж байхгүй гэдгийг юуны өмнө хэлэх хэрэгтэй. ямар нэг чадварыг эзэмшихэд хугацаа шаардлагатай байдаг болохоор богино хугацаанд үр ашигтай тайвширч сурахын тулд тодорхой хугацаанд дасгал, сургуулилт хийх хэрэгтэй.

Тэгэхээр та өдөр болгон ердөө 10-15 минутыг биеэ суллах, сэтгэлээ амирлуулах дасгал хийхэд зориулаад байхад л тун богино хугацаанд биеэ суллаж, хүчээ сэлгэж сурна.

Биеэ суллах, хүчээ сэлгэх, стрессээ тайлах дөрвөн арга гэдэгт амьсгалаа ашиглах, төсөөллөө ашиглах, булчингаа чангалах, үгэн үнэмшүүлэлт ашиглах гэсэн дөрвөн арга багтдаг.Энэ дөрвөн арга өөр өөрийн гэсэн давуу талтай, сул талтай. Нэгд нь тохирч байхад нөгөөд нь нэг их тохирохгүй байх жишээтэй. Тэгэхээр өөрт хамгийн сайн тохирохоо туршин байж сонгоорой.

Дасгалыг баруун гараас (солгой бол зүүн гараас) эхэлсэн нь хамгийн зохистой байдаг. Баруун гарын сарвууг бүрэн суллаж сурсны дараа аажмаар биеийн бусад хэсгийг залгуулан суллаж сурах хэрэгтэй. Төрж байгаа мэдрэмжүүдийг чагнаж ялгаж мэдэрдэг болох шаардлагатай. Биеэ бүрэн сулласан гэдэг мэдрэмжийг эхэн үедээ халуун дулааны мэдрэмж, хүнд оргиж байгаа мэдрэмж, чимчигнэх мэдрэмж гэсэн өөрт хамгийн ойр мэдрэмжээр орлуулж болно. Эдгээр мэдрэмжийг удирдан хөгжүүлснээр биеэ бүрэн бөгөөд гүн суллаж, чадна. Хүсвэл эхлээд гэрийн нөхцөлд хийсээр баттай дадалтай болсны дараагаар маш өндөр ачаалалтай ажиллаж байхдаа ажлын түр завсарлагаар, чухал уулзалтын өмнө биеэ бэлдэхэд зэргээр ажил хэргийн болон амины ямар ч хүнд хэцүү нөхцөлд ашиглах боломжтой юм.

1.Амьсгалаар дамжуулан биеэ суллах

Амьсгал авахад булчингийн тонус нэмэгддэг, гаргахад тонус буурч булчин сулладаг гэсэн физиологийн зүй тогтол дээр энэхүү дасгал үндэслэгдсэн юм. Амьсгал ба бие суллахын хоорогнд бат бэх холбоо тогтоож өгснөөр биеэ бүрэн суллах үйл явцыг удирдах боломжтой болно.

Зөөлөн сандал, буйдан дээр аль болох тухлан сууна/хэвтэнэ.Нүдээ аниад амьсгалаа анхааран сайтар чагна. Чагнаж байхдаа амьсгалынхаа хэмнэл, гүнийг мэдэр. Ингээд баруун гэр дээрээ бүх анхаарлаа төвлөрүүл. Баруун гар чинь амьсгалын хэмнэлээр амьсгалж байгааг мэдэр. Гар дээр чинь агаар орж бас гарч байдаг
олон жижиг сүв байна гэж төсөөл. Амьсгаа гаргах болгонд тэр сүвүүдээр агаар хэрхэн гарч байгааг төсөөлөн мэдэр. Энэ үед төрж байгаа мэдрэмжүүдээ нягтлан анхаараал тогтоож ав.

Энэ дасгалд өдөрт 3-5 минут зарцуулахад л хангалттай. Хэрэв хэд хэдэн удаагийн дасгалын дараа баруун гарын сарвууг богино хугацаанд суллаж чадаж байвал баруун гарын булчинг бүхэлд, дараа нь зүүн гарын булчин, дараа нь хөлийн булчин, дараа нь нурууны булчин, дараа нь хүзүүний булчин,нүүр гэж аажмаар явсаар бүх биеэ амьсгалаараа дамжуулан суллаж сурна. Ингэхдээ амьсгалах үед агаар чөлөөтэй “орж гарахгүй” байгаа хэсгүүдэд онцгой анхаарал хандуулан биеийн бүх хэсгийн “сүвээр агаар чөлөөтэй орж гардаг” болоход илүүтэй анхаарал тавьна.

2.Төсөөллийг удирдан биеэ суллах.

Хүний төсөөлөл, дүрслэн бодох чадвар гэдэг гайхалтай хүчтэй зүйл. Хүн зөвхөн төсөөлөл, дүрслэн бодох чадвараа ашиглаад өөрийгөө нурмайсан сулбагар байдлаас эхлээд дээд зэргийн чавхайсан бэлэн байдал, бүрэн сулаас дээд үэргийн чангарсан байдал хүртэл ямар ч байдалд оруулж чадна. Хамгийн гол нь хүн болгон биеийг нь дээд зэргээр суллаж өгөх зөвхөн өөртөө тохирон төсөөллийг л олж дүрслэн харах хэрэгтэй байдаг. Жишээлэхэд,

*биеийн чинь товгор, хотгор, нугачаа бүрийг дагасан маш сайхан
зөөлөн дэрэн дээр тухлаж байна

*биеийг чинь бүхэлд нь өлгийдөн авсан хөвсгөр үүлэн дээр савлан
тухлаж байна

*бүлээн устай ваннд булхан бүх бие чинь мэнэрэн тавирч байна
г.м.

Товчхон хэлэхэд биеэ суллахын тулд өөрийн уран сэтгэмжээ дайчил. Олон дүрслэл зэрэг төрж болно. Зөвхөн нэгийг нь сонгох гэж яарах хэрэггүй. ЗҮгээр л төсөөлөл болгон биеийг чинь сулрах, тайвшрахад яаж нөлөөлж байгааг сайн эдэр. Магадгүй бүгдийг нь нийлүүлээд нэг дүр зураг болгож чадаж магадгүй. Эсвэл бүр ар араасаа залган гардаг цуврал дүрслэл болгосон ч болно. Жишээлэхэд эхлээд гулгуур дээрээс гулгасаар өдөн дэрэн дээр бууж тухлаад залгуулаад халуун бүлээн усаар үүрсэн ваннд умбаж байна г.м. Энэ мэт бэлэгдлийн шинжтэй зүйл төсөөлөөд болж өгөхгүй байгаа бол өөрийн мэдэрч байсан хамгийн тайван, амаглан мэдрэмж төрүүлж байсан бодит тохиолдлуудыг санан дүрслэхийг хичээ. Тэгээд тэр үеийн бүх нарийн зүйлсийг нэг бүрчлэн ажиглан мэдрэх хэрэгтэй. Ингээд энэ мэтээр хэд хэдэн удаа дасгал хийн дүрслэлээр дамжуулан биеэ суллад сурчихвал,тэр төсөөллөө дүрслэн харах төдийд л таны бие махбодь, булчин шөрмөс чинь өөрийн ой санамжийн хүрээнд автоматаар суларч байх болно.

3.Үгэн үнэмшүүллээр биеэ суллах.

Рационал эргэцүүлэлд илүүтэй итгэж үнэмшдэг хүмүүст энэ дасгал хамгийн тохиромжтой. Бие суларсан төлөв байдал нь халуун дулааны мэдрэмж, чимчигнэх мэдрэмж, хүнд оргих мэдрэмжтэй шууд холбоотой. Тэгэхээр үгэн ятгалга, үнэмшүүлэлүүд нь эдгээр мэдрэмжийн дүрслэлийг багтааж байдаг. Биеэ суллах өгүүлбэрүүдийг дотроо хэлэн давтаж болно. Эсвэл утас, диктофон, айпод, мп тоглуулагч дээрээ бичиж аваад биеэ суллаж байх үедээ сонсож болно. Дасгалыг баруун гарын сарвуунаас эхлэх хэрэгтэй. Хэд хэдэн удаа давтан дадалтай болж, сарвууг суллаж сурсны дараа биеийн бусад хэсгийг аажмаар хамруулна. Үгэн үнэмшүүлэл дараах байдалтай байж болно, жишээлэхэд “Миний баруун гар суларсан байна… баруун гарын сарвуу хүнд бас дулаан болжээ. Суларсан сайхан тайван мэдрэмж сарвуугаар бүхэлд нь нэвчин урсаж байгаа нь мэдрэгдэж байна…Секунд тутам гар улам хүнд, улам дулаахан болсоор… Сарвуугаар халуун бүлээн мэдрэмж таран урсаж байна…Сарвуу орчин тойрондоо дулаан цацруулж байна… миний гар бүлэн суларчээ…”

Юу юугүй олон өгүүлбэр дараалан хэлж, бодлоо дарах гэсний хэрэггүй. Хамгийн гол үгүүлбэрийг уваан, чимээгүй хэлэхтэй зэрэгцэн төрж байгаа мэдрэмжүүдээ анхаарна. Ятгалга, үнэмшүүлэл олон төрөл янз байх албагүй. Хэдхэн төрлийн тогтмол хэлц тогтмол ордог байхад хангалттай. Хэсэг хугацааны дараагаар таны холбоост ой тогтоол нь бие суларч тайвширсан байдлыг тодорхой тооны үг, хэллэгтэй баттай холбодог болно. Улмаар тодорхой хугацааны дараа дадсан хүн “Миний бие бүрэн суларсан байна” гэсэн ганцхан өгүүлбэр хэлээд биеэ бүрэн сулладаг, сэтгэлээ засдаг чадвартай болдог.

4.Булчингаа чангалахаар дамжуулан биеэ суллах.
Булчинг маш эрчимтэй чангалсны дараагаар автоматаар сулардаг гэсэн физиологийн тогтолцоон дээр энэ дасгал үндэслэгдсэн юм. Дасгалыг мөн л баруун гарын, солгой хүн бол солгой гарын сарвуунаас эхэлнэ.

Эхлээд баруун гарын нударгыг хар хүчээрээ зангидаж байгаад дараа нь тохойгоороо нугалан хоёр толгойт булчингаа байдгаар нь чангала. Үүний дараа гараа огцом суллаад мэдрэлгүй болсон мэт сул унжуулна. Энэ үед төрж байгаа мэдрэмжүүдэд анхаарлаа төвлүлрүүлэн ажиглаад хэдий хугацаанд гарч бүрэн суларч бөйгаад мэдрэмжээрээ тогтоон хэмжинэ.

Заримдаа булчинг эрчимтэй чангалах үед их эвгүй мэдрэмж төрдөг. Хэрэв тийм бол танд энэ төрлийн дасгал зохихгүй гэсэн тэмдэг байж болох талтай. Харин энэ аргаар богино хугацаанд баруун гарын сарвууг суллаж чадаж байгаа бол аажмаар биеийн бусад хэсгийг чангалан огцом суллах замаар бүх биеэ суллаж сурна. Тухайлбал, хөлийн тавхайг суллахын тулд санад дээр суугаад хөлөө бага зэрэг өргөн тавхайгаараа өөр рүүгээ хүчлэн татаж өгөхөд маш сайн сулладаг. Мөрний булчинг суллахдаа мөрөө чих рүүгээ хүчлэн татаж өргөдөг. Яг мэдэхгүй гэж мөрөө хавчиж байгаа мэт. Ялангуяа стресст их орсон, байнга ачаалалтай байдаг хүмүүсийн мөрний булчин их зангирсан байдаг болохоор энэ дасгал ихээхэн үр дүнтэй байдаг.

Ийнхүү таныг биеэ суллах замаар хүчээ сэлгэх, стрессийг тайлах дөрвөн аргатай танилцууллаа. Та энэ дөрвөн аргыг ашиглаад өөрийн гэсэн онцгой аргыг зохион бүтээж болно. Цутгачихсан бетон шиг хөшсөн ганц арга гэж байхгүй. Бүх зүйл таны хүсэлд, гарт, уран сэтгэмж, төсөөлөлд байна.

Ингэхдээ дасгалыг эхэн үедээ нэг газраа давтан хийж байвал их зүгээр байдаг. Жишээлэхэд, дуртай сандал, хайртай буйдан гээд тухлах дуртай газраа байвал бие өөрийн эрхгүй илүүтэй хурдан суларч, тайвширдаг. Ингээд 2-3 долоо хоногийн дараа дадалтай болоод ирэхээр аяндаа нөгөө сандал дээрээ сууж, эсвэл буйдан дээрээ тухламагц бие чинь автоматаар сулран сайхан амарч, тайвширдаг болж ирнэ.

“Ганц”-ын шувуу - 2 (өгүүллэг)


Анх ирсэнээ бодвол Отгоо нэлээд тайвширч, орчиндоо дасч, хувь тавилантайгаа өөрийн эрхгүй эвлэрсэн байна. “Нямаад шувуу явуулахгүй бол бас түүнээс шувуу ирэхгүй бол сэтгэл нь эзгүйрч, хоосроод байгаа юм шиг нэг л сонин. Цаасан дээр бичсэн үгээр бие биеэ таньсан болохоос тэд бараа бараагаа харалцаагүй. Тийм болохоор “Бие биеэ харах юмсан” гэх хүсэл тэмүүлэл хэн хэнд нь байжээ. Тийм боломж хараахан байсангүй. Гэвч тэд харснаас илүү ойлголцож, сэтгэлийн дэм, итгэлээр нэг нь нөгөөгөө тэжээдэг хүний орчлонгийн жамыг илүү сайн амталж, мэдэрцгээх нь гайхалтай. Вагоноор юу очиж, хэрхэн хүргэдэг билээ, “Ганц”-ынх түүнтэй агаар нэг шахам. Харин ч вагоноос давуу нь хурдан, шувууны ирж, очих хугацаа нь жаахан саатвал “Замд нь буудлаа”, “Шархдууллаа” гээд бөөн хэрүүл, үг хэл дэгдэнэ. Тийм болохоор өрөө болгонд вагоноо хариуцсан хүнтэй. Шууданч маягийн хариуцлагатай ажил хариуцах тэр хүнд тамхи, чихэр, цай, кофе гээд “авлига” өгч, гарыг нь цайлгахгүй бол бас болохгүй ээ. Нэг иймэрхүү маягаар цоожтой ч гэсэн сэтгэлээ ойлголцох харилцаа үргэлжилнэ.

Сэтгэлээр унаж, гутарсан үед нь Отгоод өмөг түшиг болсон хүн бол Нямаа. Тэр хоёр шувуугаар харилцсаар сар шахам болжээ. “Хүний амь хөнөөсөн” гэж хэлэх, хэлүүлэхээсээ ичин хүн гэж явах эрхгүй хэмээн гутарч байсан ахархан бодлоосоо салж чадсан Отгоо зовлонг туулж гарна гэх итгэлтэй болов. Ирээдүйгээ итгэлтэйгээр харж чадах болсон энэ үед нь нэг нутгийнх гээд хааяа мэнд мэддэг хянагч залуу “Би өөр газар ажиллахаар явлаа. Эндхийн аж ахуй дээр манай Зүүнхараагийн нэг залуу байгаа. Тэрүүнд чамайг захисан. Хэрэгтэй юм байвал түүнд хэлж байгаарай” гэв. Ийм яриа болсноос нэлээд хэд хоногийн дараа Отгоод бас нэгэн шинэ шувуу иржээ. Өөрийгөө Эбо гэж танилцуулаад “Ахдаа хэрэгтэй юм байвал хэлээрэй” гэсэн агуулгатай шувууг нутгийн ах нь нисгэсэн байлаа. Отгоо анх хоригдохдоо өөрөөсөө өөр  нэг ч хүний нэр мэддэггүй байсан. Тэгвэл сарын дараа гэхэд шувууны найзтай бас нутгийн ахтай болох нь тэр. Үүнээс хойш Отгоод өглөө бүр нутгийн ахын илгээмж, бас шувуутай хамт ирдэг болов. Ахын шувуу “Эрэгтэйчүүдтэй битгий харилцаарай. Биеэ сайн бодоорой. Сэтгэлээр унаж болохгүй шүү” гэсэн халамжийн цөөн үгтэй. Отгоогийн нутгийн ах буюу “Ганц”-ын зөвлөл Эбог тэр хавьдаа л танихгүй хүн үгүй. “Зөвлөлөөс хоол, шувуу аваад, чи ямар том юм бэ?”, “Яаж танилцав?” Хүүхнүүд атаархлын маягтай иймэрхүү үг чулуудах нь энүүхэнд. “Зөвлөл, зөвлөл” гээд байхаар нь Отгоо нутгийнхаа ахыг ““Ганц”-ын албан хаагч юм байна даа” гэж боддог байлаа.

Өмөрч байсан сэтгэлийг нь нөхөж, өөдрөгөөр урагш алхах, амьд явах итгэл өгсөн Нямаад талархал илэрхийлэхсэн гэх бодол Отгоог ээрнэ. Хоёр өрөөгөөр дамжин ирдэг шувуу нь заримдаа замдаа буудуулна. Буунд өртсөн бол ирэхгүй гэсэн үг. Шархадсан бол замдаа задарч, хамаг нууцаа алдаад арайхийж ирнэ. Нямаагийн Отгоо руу явуулсан шувуу бартаа ихтэй учраас ирэхээсээ ирэхгүй нь олон. Ийнхүү эрхээ хязгаарлуулан хоригдсон бүсгүй Нямаа, нутгийн ах хоёртоо шувуу явуулсан шиг өдрийг өнгөрүүлэх. Ер нь бол “Хэрэг хэрхэн шийдэгдэх бол?”, “Эргэлтээр хүн ирэх нь үү?”, “Байцаагч, өмгөөлөгч ирэх болов уу?” гээд хүлээлт, горьдлогоор дүүрэн өдрүүд ар араасаа хөвөрнө. Бас болоогүй ээ, “сайн” гэсэн болгоноор мэргэлүүлнэ. Аятайхан мэргэ буувал маадгар гэж жигтэйхэн. Тааруухан юм хэлвэл урвайж, хямарна. Хоригдож, тусгаарлагдсан бүх хүн иймэрхүү байдалтай өдөр хоногийн ард гарцгаах нь өрөвдөлтэй гэхээсээ илүүтэй харамсмаар. “Ганц”-ынхныг долоо хоногт дөрвөн удаа гадаа гаргана. Үүнийгээ “Нарлагаа” хэмээн их боловсон гоёор нэрлэвч үнэндээ бол юун нарлах. Гадаа 20 минут хэртэй зогсоно гэсэн үг. Уламжлал ёсоор нарлагаатай өдөр болохоор хүүхнүүд өглөө эртлэн босоод гоёж, гоодоцгоов. 11 дүгээр сарын цастай нэгэн хүйтэн өдөр. Отгоо үслэг богино дээл өмсч, үсээ задгай тавиад гарчээ. Бусдад муугаа үзүүлэхгүй, муухай харагдахгүй гэсэн зарчим энд илүү хүчтэй үйлчилдгийг мэдсэн болохоор тэр. Отгоо тэр хашаандаа хамгийн дэгжин нь байв. Агаарт гарсан хүүхнүүд нь ам уралдуулан буу хална аа. Арга ч үгүй биз. Тус тусын камерт цоожлуулаад бараагаа ч хардаггүй юм чинь. Танилцаад удаагүй хэдий ч хүүхнүүд сүрхий дотносцгоодог ажээ.
    - Чиний хэрэг яаж байна?
    - Гэрийнхэн чинь сайн уу?
    - Хайраатай болсон уу? Шувуу их бичиж байна уу?
    - Чи чинь зөвлөлтэй харилцаж байгаа гэл үү?
Ийм яриа өрнөж байтал “Отгоог ээлжийн дарга дуудаж байна” гэх хэл иржээ.

Нарлагааны талбай гэх хоёр том төмөр сараалжин хашааны хойд талд А корпус буюу таван давхар улаан байшин байна. Энд зөвхөн эрчүүдийг хорино. Ээлжийн даргын хэлснээр А-гийн нэг давхар руу ороод хажуу тийшээ эргэтэл нэг залуу зогсч байв. Нэлээд том, бадриун биетэй, 40 хэвийж яваа болов уу гэмээр насны эр муухан инээмсэглээд, “Отгоо юу? Миний дүүгийн бие сайн уу? Хэрэгтэй юм юу байна?” гэлээ. Отгоогийн аав, ах нарыг сайн таних бөгөөд “Аавынхаа кабинаас салдаггүй их хөөрхөн охин байсан. Тэр нь чи байх” хэмээн танимхайрах хүн бол нөгөө нутгийн ах Эбо нь байв. Отгоо нэг их юм ярьсангүй, дуугүй зогсч байснаа “Намайг 26-д оруулаад өгч чадах уу?” гэв. “26 чинь онцгой камер шүү дээ. Наран талын тохилог өөр камерт орох уу?”. “Тэр камерт миний үеийн хоёр бүсгүй байдаг юм. Тэгээд л...”. Отгоогийн энэ хүсэлтийг Эбо дахин эсэргүүцсэнгүй. “За” гэж дуугарчээ. Үеийнхэнтэйгээ хамт байх гэсэндээ ч биш зовлонгийн газар бахардан бухимдаж байхад сэтгэлд нь гэгээ татуулж, ухаарал хайрлаж чадсан Нямаагийнхаа дээд талын өрөөнд орох гэсэн мөрөөдөл нь биелэх болсонд баярласандаа Отгоо “Баярлалаа, ах аа” гээд Эбогийн хацар дээр шовхийтэл үнсчихэв. Тогонд цохиулсан мэт алмайрсан Эбо “Энэ бүсгүйд туслах ёстой хүн бол яах аргагүй мөн. Аавынх нь машинд сууж, мод ачиж буулгаад мөн ч их явсан даа. Пунцаг гуайнх хэдэн охинтой. Аавынхаа кабинаас салдаггүй байсан царайлаг охин нь энэ мөн дөө. Эдний ахтай нь ч олон жил сайхан үерхсэн дээ” хэмээн бодоод бага зэрэг тайвширчээ. 

“Ганц”-ын зөвлөл гэдэг чинь албан хаагч биш адилхан хоригдол юм байна гэдгийг Отгоо тэр өдөр мэдээд үргэлж “Юу хэрэгтэй вэ?” гээд байдаг түүнийг өрөвдөх шиг болов. Эбо амласан ёсоороо маргааш нь Отгоог 26 дугаар камерт оруулжээ. Хүүхнүүд шивэр авир гээд жигтэйхэн. Тэдний юу гэж хэлж, ярьсан ч Отгоо сонсоогүй юм шиг өнгөрүүлнэ. Ийн зүтгэсний хүчинд Нямаагийн царайг “Ганц худаг”-ийн вагоноор харав. Дөрвөн ханаар тусгаарлуулж, үйл хөдлөл, үг хэлийг хүртэл хааж, боосон ч хүний ухааныг хязгаарлаж, бас хазаарлаж үл болдгийг Отгоо дэндүү сайн мэдэрчээ. Захиагаар харилцах, хоорондоо ярих, уулзах, тэр тусмаа эрчүүд, эмэгтэйчүүд бие бие рүүгээ эгцлэн харахгүй байх шаардлага тавина. Гэвч шувуу хэмээх өхөөрдөм нэртэй шуудан огт тасрахгүй. Вагон гэгч нүхээр бол ярих, хэлэх бүхэн үндсэндээ чөлөөтэй. Тэр байтугай ундааны сав, уут, хайрцагтай хоол, цай ч вагоноор сүнгэнэнэ. Хүн байгаа юм болохоор “Ганц”-д иймэрхүү мягтай арга чаргаар амь зууцгаана.

“Намайг сэтгэлийн үхлээс аварч, үхлээс аварч, итгэл өгсөн энэ хүний ачийг яаж хариулах билээ?” Нямааг харснаас хойш Отгоогийн сэтгэл ийн хөндүүрлэх болов. “Энэ сайхан бүсгүй ингэж явах гэж. Хорвоо хатуу юм даа” гэхээс Нямаагийн өр өвдөж “Болдогсон бол бүх хүсэл, мөрөөдлийг нь биелүүлж өгөхсөн” гэж хоосон агаарт сайхан мөрөөднө. Энэ үед “Ганц”-ын хонгил дахь харанхуй даасан умгар өрөө улам давчуу санагдана. Тэмүүлэн байж бие биедээ ойртож очсоны дараа тэдний сэтгэлийн ачаалал ийнхүү нэмэгджээ. Отгоод өглөө бүр “Усны” Цэвкэ залуу шувуу авчирна. “Зөвлөлийн шувууны хариуг заавал авна” гээд хариуцлагатай гэж жигтэйхэн. Эбо ийм л хүнийг шууданчаар томилохоо мэдэлгүй яахав. Өглөө, оройд эмэгтэйчүүдийн байранд ус түгээдэг эрэгтэй хоригдлыг Цэвкэ гэж авгайлдах нь тэндхийн ёс. Тэр Цэвкэ залуу зөвлөлдөө үнэнч болохоор Отгоогоос заавал хариуг нь авч байж явна. Тэрбээр шувуунаас гадна бас илгээмж авчирна аа. Нутгийн ах зөвлөл болохоор Отгоо, тэдний өрөөнийхөн дутуу юмгүй тансаглана. Гэхдээ Отгоогийн сэтгэл өвдөнө. “Адилхан хоригдож байж хэл аманд орчих вий. Олдсоноо өөрөө амандаа хийхгүй нааш нь зөөгөөд. Эрчүүд чинь идэж, уух нь ахиу шүү дээ” гээд. Энэ тухайгаа шувуундаа бичнэ ээ. Гэвч Эбогийн илгээмжээр явуулдаг зүйлийн нэр, төрөл өдрөөс өдөрт нэмэгдсээр. “Зөвлөл юм чинь юу л бол юу олно шүү дээ, зүгээр” гэж хүүхнүүд хажуунаас нь шордоход Отгоогийн дургүй ямар их хүрдгийг харамсалтай нь тэд мэдэхгүй. “Надаас ялгаатай нь өдөржин цоожлуулахгүй, хагас эрх чөлөөтэй буюу “Ганц”-ын хашаанд чөлөөтэй явдаг юм байна. Шүүхээс ял сонссон, татаастай зарим нь эндхийн аж ахуй дээр үлдэж, ажил хийдэг” гэдгийг Отго нэлээд хожуу ойлгов.

Цагдан хоригдсоноос хойш чамлахааргүй хугацаа өнгөрчээ. Нэг мэдэхэд төрсөн өдөр нь болсон байлаа. Өглөө босоогүй шахам байхад нь Нямаагаас төрсөн өдрийн мэнд, хэдэн ширхэг “Мишка” чихрийн хамт тээсэн шувуу иржээ. Байнга илгээмжийг нь авч байдаг болохоор Отгоо хоёр “Мишка”-г нь Эбод хадгалав. Удсан ч үгүй төрсөн өдрийн бэлэг, шувуу барьсаар “Усны” Цэвкэ иржээ. Отгоо хүнээс ирсэн ч гэлээ хадгалсан хоёр чихрээ Эбод өгч явуулав. Эбог орой байрандаа ирэхэд Цэвкэ залуу халаасанд нь явсаар хайлж, хэлбэр дүрсээ алдан, нялцайсан хоёр “Мишка” гаргаж өгчээ. Хэн нэгэнд туслахсан хэмээн бодож явсанаас бус өөрт нь чихэр өгөх бүсгүй байгаа гэж зүүдлээ ч үгүй байна. Отгоогийн өгч явуулсан “Мишка”-г гартаа атган бодолхийлэхдээ “Хулгайч пацаантай харилцдаг” гэх ховонд үл итгэхийг хичээвч харамлаж, хардаад байгаагаа мэдэрчээ.
Зовлонгийн газар бэтгэрч явахад нь “Дүү минь” хэмээн туслаж явдагт нь Отгоо жигтэйхэн барлана. “Адилхан зовж яваа байж ах шиг минь ингэж бөөцийлөх хүн хаана байна?” гээд Эбогоор бахархана. “Хэнтэй ч харилцаж болохгүй шүү” гэх ахын захиас Отгоог эмзэглүүлэвч Нямаад шувуу бичихгүй байж чадахгүй. “Түүнийг гомдоовол яах билээ? Миний зовлонг ойлгож, хүн ёсоор ханддаг бас л нэг алдаж, эндсэн аавын хүү. Зарим хүмүүс шиг амьдарна, сууна. Хайртай, дуртай, хагацахгүй, салахгүй” гэж амьдралын том асуудлыг хөндсөн биш” хэмээн дотроо Нямааг өмөөрнө. Эбо анхны уулзалтаасаа хойш Отгоог дуудуулж, хэд хэд уулзлаа. Уулзалт бүрийн дараа Отгоод “Сайхан сэтгэлтэй сайн ах” гэхээсээ илүү эр хүнийхээ хувьд таалагдаад ч байх шиг. Гэгэлзээд, тогтож чадахгүй нэг л сонин болчихоод өөрөө ч ойлгохоо болив. Нэг удаа дуудуулсан ёсоор очиход Эбо аж ахуйн хоригдлуудын эргэлтийн байранд сууж байжээ. Ойр зуурын юм ярьж суухдаа хөдөлгөөн бүрт нь анзаарагдах булчинлаг цээж, түүнийг улам тодруулах мэт донжтойхон хийсэн шивээс нь бас нухацтайхан мөртлөө зөөж ядсан юм шиг яриа нь Отгоогийн сэтгэлийг гижигдэж орхижээ.

“Насаар хамаагүй олон ах хүн шүү дээ” гэж өөрийнхөө бодлыг төөрүүлэхийг хичээвч “Ийм нөхөртэй болчихоод үр хүүхдээ тойруулан суухсан” гэх дэндүү холын юм шиг мөрөөдөл нь эзэмдээд байв. Тэд харцаараа ойлголцож, хэн хэн нь хүлцэнгүй болсноо мэдэрч байлаа. Чичирхийлсэн хэрнээ гарыг нь атгасан эр бүсгүй рүү тэсч ядан тэмүүлж байгаа нь илт. Айдас, хүйдэс, хянагч, харуул гээд бөөн түгшүүр. Гэсэн ч тэр бүх хяналт, түгшүүрийг эс тоон зөөлөн үнсэлт үргэлжилж байтал “Тог, тог” гэх гутлын өсгийний чимээ. Тэр хоёр ухасхийн босч юу ч болоогүй мэт ширээний хоёр талд цомцойн суув. Яг үүдэнд нь бие засах өрөө байгааг анзаарсан эр, эм хоёр дахин ойртож, уруулын амтыг ч үл мэдрэн үнсэлцэж, бие биеэ хүсэн тэмүүлцгээж байлаа. Дахиад өсгийний тог, тог гэх чимээ. Зүү орох зайгүй тас тэвэрч байсан Эбо Отгоог зөөлөн түлхээд бослоо...
Отгоо олон хоногийн бодол, зүүдэндээ хөтлөгдсөн болохоор “Өө, ямар аймхай, арчаагүй амьтан бэ?” гэж бодон дотроо чамлан суутал өсгийний чимээ дахин холдоод явчихжээ. Эбо цангасан адгуус ус руу дайрах мэт шүлэнгэтэн Отгоог тэвэрч аваад шунан тэмүүлэв. Хүсэл, тэмүүлэл дээд цэгтээ хүрч, энхрийлэл янаглалын халуун үнсэлт оргилж байтал “Энхболд оо...” гэх хянагчийн дуу хадав. Богинохон зуур өрнөж байсан сайхан бүхэн сарнин алга болжээ. Хүрмээ яаран авч хөдрөөд гарсан Эбо “За, явъя даа. Дарга нь ирчихэж” гэх мэдээг доош харан хэллээ. Гунигтай ч юм шиг, тэгсэн атлаа хөөрч баярласан ч юм шиг сэтгэл нь хөвөлзөх Отгоо ичингүйрлээ нууж, юу ч болоогүй юм шиг царайлан “Өмгөөлөгч ирсэн байна” гэж худал хэлсээр өрөөндөө оров.

Отгоо дурлачихжээ. Бодол, санаанаас Эбо уяатай байх болов. “Ганц худаг”-т өрнөж буй хайр дурлалыг гайхаж, заримдаа жигших шиг болдог байсан бол хүн юм болохоор бие бие рүүгээ татагдан дасч хайртай болдог юм байна гэдгийг мэдэрч эхэлсэн байна. Эбогоос ирэх илгээмж, шувууны тоо нэмэгдсээр “шувуу”-гаар дамжуулах үгс нь сургамж голдуу байсан бол “Санаж байна. Бодож байна” гэх хайр, энхрийллийн утгатай болжээ. Усны залуугаар илгээмж ирлээ. Уут дүүрэн “Мишка”. Хоёр ширхэг чихэр нь ийнхүү хэд дахин өсөөд ирж. Отгоо бага зэрэг гайхсанаа өөрийнхөнтэйгээ хуваагаад идчихэв. “Отгоог баярлуулахсан. Түүнтэй уулзахсан. Бүр тэврээд хэвтэхсэн” гэх бодол Эбог эзэмджээ. “Нямаатай харилцдаг гэнэ лээ” гэсэн ярианд итгэхгүй байсан ч өөрийн тавьсан тагнуулуудын хүчээр Эбо хоёр ч “шувуу”-г нь бууджээ. “Энгийн үерхэл, нөхөрлөл биз” гэж Нямаа, Отгоо хоёрын харилцааг цайруулан бодохыг хичээвч хардах, харамлах сэтгэл нь түүнийг бачууруулаад суулгадаг юм биш. “Тэр муу бацаанаас холдуулахгүй бол хэний хүү болох бол доо”. Ингээд удсан ч үгүй зөвлөлийнхөө “ид шид”-ээр Отгоог эмнэлэгт хэвтүүлсэн байна. “Ганц”-д эмнэлэгт хэвтэнэ гэдэг бол тэр болгоны чаддаг ажил үнэндээ биш. Яалт ч үгүй ухаан алдаж, унаж татсан бол нэг юм хэвтүүлэхээс биш “Баашиллаа. Битгий маягла” гээд хавьтуулахгүй. Ер нь хэцүү дээ. Гэтэл зөвлөл ахын буянаар Отгоо ямар нэг саадгүй шууд “эмчилгээнд” оров. Эм тариа, хоол унд дутуу юмгүй. Энэ бүгдийг Эбо өөрөө барьж, зөөгөөд гүйхгүй. Харин түүний галын хэдэн залуу ёстой гялалзуулна даа. Юм бүхнийг зөөнө.
Ганц”-ын шувуу - 1 (өгүүллэг)

“                                                    - Өгүүллэг -“Үхье. Ингэж амьд явж яах юм бэ? Ямар ч байсан үхнэ”. Үүнээс өөр бодол түүний толгойд байсангүй. Гэвч “Чухам яаж?” гэсэн адармаатай асуулт түүнийг гацаана. Тэгснээ “Эм олноор нь уух уу, эсвэл уяа, шидмэс... Яадаг ч байсан үхье”. Толгой дахь бодол нь энэ. Тасралтгүй урсах нулимс, эхэр татан уйлах бүсгүйг үхлээс өөр сонголтгүй болгочихоод байгааг хэн ч эс гадарлана. “Адилхан зовж байж хар нүд хуу татаад усан нүдлэх юм. Ядаргаатай гэдэг нь...”. “Харуй бүрийд уйлж муу юм зөгнөөд, чимээгүй байгаач, новш оо”. “Хаалга, үүд онгойхоо болилоо. Хар усаар тэвхдээд хаячихаа биз”. “Эргэлтийн өдөр шүү. Уйлж унжилгүй цоглог байгаарай...”. - Даалт... Даалтад гарах нь уу, намайг мэргэлээд өгөөч. Манай өрөөнийхнөөс хөдлөх нь үү? Хэдэн хөдөлгөөн байна, хө”. - Нарны зам гараад ирлээ. Хөл нь хөнгөрчихсөн, дундсын сав чинь дүүрэн. Магнайдаа баяртай, нарны хоолтой. Гэхдээ цаад талын хөл жаахан саадтай байх юм”.- Яана аа, тийм үү? Тэр саад нь юу юм бол оо? Эргэлтийн бичиг өгөхгүй байгаа юм болов уу?- За, ойлгомжтой ш дээ. Шүүхийн нарийн бичиг гээд бөөн хүнд сурталтай бондгор хүүхэн нь л ажил дээрээ байхгүй байгаа биз.- Харин тийм ээ. Өөрийгөө шүүгч гээд бодчихсон тэрний их зантайг яана. Эртийд манайхан 10 мянган төгрөг атгуулж байж арайхийж эргэлтийн бичиг авсан гэсэн. - Хоригдсон хүмүүсийн ар гэрийнхнээс өдрийнхөө хоол, унааны мөнгийг байнга авдаг байхгүй юу, балиар юмнууд. - Жинхэнэ гэмт хэрэгтнүүд чинь тэд нар өөрсдөө ш дээ. Манай муу өвгөн өдөржин машинаараа үйлчилж, шүүгчийн хадам, хүүхдүүдийг нь зуслан руу зөөж байж арай гэж нэг юм эргэлтийн бичиг авсан байна лээ. - Бид нарыг хорьчихоод дутуугаа ар гэрийнхнээр минь нөхүүлж, мөлжиж суудаг энэ хуулийнханд ичих нүүр гэж алга даа. - Манай байцаагч гэж нэг аймаар зэвүүн, шулаач бий. Эхнэрийнх нь төрсөн өдөр гээд манай хүнээр ширээ захиалуулж, мөнгийг нь төлүүлж баахан идэж, уучихаад дараа нь бараг арваад хүн караокед гурван цаг суусан байгаа юм. - Тэд нарыг тэгж давруулах ямар шаардлага байна аа?- Яахав дээ, хөөрхий минь. Намайг даалтад гаргачих санаатай, арга эвийг нь олох гэж царайчилж байхгүй юу.- Мөрдөн, шүүх, өмгөөлөгч гээд бүгд зангиа зүүсэн залилагчид. Хүний зовлонгоор хооллосон ийм хүмүүс өөдлөх ч үгүй. - Хүн хорихгүй бол тэд нар чинь миардаг байхгүй юу. Хэдэн хүн хорьчихвол өдрийн хоол, тамхи, утасны нэгжтэйгээ залгаад бүр цаашилбал орон байр, унаа тэрэгтэй болж байна. Даварсан новшнуудад холгуулж, холгуулж эцэст нь ял авна. - Тэд нарт юм өгч давхар хохирч яадаг байна аа?- Амьдын хагацал үзсэн хүмүүс чинь аргаа барахдаа юу байгаагаа барьж гүйдэг байхгүй юу.- Ёстой үнэн. Манайхан гэхэд намайг даалтад гаргана гэж бараг 10 саяыг зараад байна. Гарсан юм алга. - Тэрнийхээ оронд хохирлоо төлөх ёстой байхгүй юу. - Хүний мөнгө хүнд аваад өгчихсөн. Нэг төгрөг ч авч идээгүй болохоор төлөх үндэслэл байхгүй. Тэгэхээр төлнө гэхээс дургүй хүрэх юм. Гэвч идээгүй, завшаагүй гэдгийг тогтоож, нотолж чадахгүй, шууд л ял өгдөг болохоор хэцүү байна. Аав, ээж хоёр минь “Байраа зараад мөнгийг нь өгье” гээд байгаа. Иймэрхүү маягаар олон айлын амьдрал, ар гэр сүйрэх юм даа. - Хэрэггүй ээ. Битгий төл. Төлсөн ч яллана, төлөөгүй ч ял онооно. Тэрнийхээ оронд шүүх, прокурортоо хэдийг хаяад мултрахаа бод. - Уг нь шүүгч, прокурорыг хамтад нь барьдаг өмгөөлөгч нар байдаг гэнэ ээ. Даанч тэд нарын ханшийг дийлэхгүй. Баячууд, томчууд бол шууд л мөнгөөр зодчихож байгаа шүү дээ. - Ялгүй салж байвал хамаагүй ээ.- Чи аль дүүргийн шүүхээр таслагдах юм бэ? Тэр дүүргийнхээ шүүхэд нөлөөтэй өмгөөлөгч байвал хэл, үгээ ололцчихдог юм шиг байна лээ.- Манай байцаагч ч гайгүй л дээ. Тэр муу прокурор нь заавал хүндрүүлэх гээд...- Прокурор гэж хүний мууд дурласан, хүйтэн зэвсэг далайсан яргачдаас дор новшнууд олон байна аа. Тэд нар бол инээж, сэгсэрч байгаад л алдаг новшнууд. “Ганц худаг”-ийн урьдчилан хорих төвийн Б корпусын ... тоот камерт ийм яриа өрнөнө. Лхагва гариг. Ар гэрийнхэн нь эргэлт, уулзалтаар ирэх хуваарьт өдрийн нэг нь. Тийм болохоор “Бос” гэж шахаж, шаардуулахгүй хүүхнүүд эртхэн босоцгоожээ. Тэгээд “нөгөө” хувцсаа өмсөн, нүүрээ угаан, жигтэйхэн гоёж, гоодоцгооно. Отгоогоос бусад нь “Эргэлт, хэн нэг маань ирэх болов уу?” гэх горьдлого, хүлээлт тээцгээжээ. “Хүн амь” тодотголтой хэрэгт сэжигтнээр татагдан, цагдан хоригдоод 2, 3 хонож буй Отгоод бүх юм тээртэй санагдана. “Хүн байх ямар гутамшигтай юм бэ?” хэмээн хорвоод амьд алхахаас жигшсэн түүний байгаа байдал бусад бүсгүйчүүдэд таалагдахгүй байгаа нь илт. Уйлж унжсан, урвайж унхийсэн байдал нь тэдний дургүйг хүргэж байгааг мэдрэвч таалалд нь хэрхэн нийцэх тухайгаа бодох сөхөө байсангүй. Өрөөндөө өргөмжлөгдөн, хөзөр дэлгэж мэргэлдэг Өөдөө хүн тус бүрийг үзэж өгчихөөд өөрийнх нь хувьд таагүй юм буусан бололтой буруу хараад хэвтээд өгөв. Гэтэл “Өөдөөд шувуу ирлээ” гэх чимээнээр түүний аньсага нь чийгтсэн нүд сэргээд ирлээ. Анх “Шувуу, шувуу” гэхээр нь Отгоо “Гаднаас шувуу ороод ирсэн юм болов уу?” гээд эргэн тойрондоо хайж байснаа бодвол хайрын захиагаа ингэж нэрлэдэг болохыг мэдэхтэйгээ болсон байна. Үхлээс өөр юу ч төсөөлөхгүй байгаа Отгоог анх энэ өрөөнд орж ирэхэд дөрвөн янзын төрх, араншин, төдий тооны шинжиж, сонжсон харц угтсан билээ. “Шорон аймаар. Атаман зоддог. Шоронд орсон хүн бөөстдөг, хоол унд, хувцас хунарыг нь булааж дээрэмддэг” гэх айхтар төсөөлөлтэй байсан. Гэвч санасныг бодвол хувцас хунарыг нь авсангүй. Хоол ундыг нь ч хөндсөнгүй. Харин тэр өрөөндөө л босс бололтой өндөр бор хүүхэн “За, ийм хөөрхөн бүсгүй ороод ирсэн юм чинь цуйванд явуулна аа” гэхэд бусад нь ихэд хөгжилдөн, ам уралдуулан дэмжлээ. “Хоол авчирч өгөх юм байна даа” гэж ойлгосон Отгоо шууд зөвшөөрсөн ч үгүй. Бас татгалзсан ч үгүй. “Нэлээд олон хүнтэй учирна даа, чи ч. Манай энэ дор дандаа эрчүүд байгаа. Тэд нартай учраа олоход л хоол бэлэн шүү дээ. Эгч нь чамд арвын гялгар уут өгнө өө. Бэлгэвч байхгүй юм чинь” гэлээ. Урьдчилан хорих байрны хонгилд эрчүүд, тэдний дээд талд буюу нэг давхарт ирж буй “шувуу”-нуудаас нь хальт гадарлав. Тийм болохоор “Хэдэн эрэгтэй хүн байгаа юм бол? Яана аа, цөөхөн юм байгаасай. Яаж, ийгээд хоолыг нь авах юм шүү” гэж бодож суутал угаалтуурын доод талаас эрэгтэй хүний дуу гарчээ. Айх ч шиг, ичих ч шиг болсон Отгоо “Цементэн шалны цоорхой бол шуудан холбоо нь. Тэр цоорхой нүхийг “вагон” гэдэг болохыг өөрт нь дотносч, зөвлөгөө өгөөд байгаа Зулаа гэгч бүсгүйн ярианаас ойлгосон аж. “Танайх шинэ хүнтэй болсон юм уу?” гээд нас, нэр, ямар хэргээр орж ирсэн, өндөр нам, өргөн нарийныг нь хүртэл асууж бүртгэснээ “Харъя. Хөөрхөн үү?” гээд явчихлаа. Өрөөнийхнийхөө хүсэлт бас шахалтаар Отгоо тэр “вагон” буюу нүхэн дээр нь очжээ. “Танилцъя. Намайг .... гэдэг. Чиний нэр хэн бэ? Нүүрийг чинь харъя. Эрчүүдийн цөөн биш иймэрхүү командыг биелүүлснээр танилцах ажиллагаа дууслаа. Доод өрөөнд нь найман эрэгтэй байгааг гадарласан бүсгүй “Аргалж байгаад цуйванг нь авчирна даа” хэмээн бодов. Үхлийн тухай бодлоосоо түр хөндийрсөн энэ мөчид өөр нэг бүсгүй “Миний дүү уйлж, унжихаа боль. Одоо хямарч элдвийг бодолгүй хөөрхөн найзтай, хайраатай болчих. Тэгвэл сэтгэл онгойно. Цаг хугацаа ч хурдан өнгөрдөг юм” хэмээн Отгоод ихэд аминчлан зөвлөжээ. “Хүн амины хэрэгтэн болчихоод байхад юун хайр вэ?” гэж бодсон ч түүнийгээ хэлж чадахгүй чимээгүй суув. Шинэ хүнтэй танилцах ажил дуусаад тун удалгүй Зулаа эгчийнх нь зөвлөгөө эхэлж байтал “Отгоод шувуу ирлээ” болоод явчихав. Янжуур тамхинаас ч нарийхан нямбай ороож, гялгар цаасаар нааж, битүүмжилсэн захиаг задлахад “Сэтгэлээр өөдрөг байж энэ муухай хар савнаас гараарай. Зовлонгоо хуваалцах гэсэн сэтгэлийг минь зөвөөр ойлгоорой” гэсэн үг “Хорвоог хэрхэн орхих вэ?” гэх хар бодлоос өөр зайгүй шахам байсан Отгоогийн тархинд зурвасхан ч гэлээ гэгээ татуулах шиг болов. Өрөөнийхөн нь “Хариу бич, бич” гээд түүнийг шавдуулж гарлаа. Тал талаас нь зөвлөж, хатгасаар байгаад Отгоод үзэг, цаас бариулчихаж. Тэрээр өөрийгөө товч танилцуулаад өөдгүй муу заяандаа гомдож буй тухайгаа бичээд явуулжээ. Ийнхүү сатаарч байтал амрах тушаал буух нь тэр. Хоолонд явах асуудал дахин сөхөгдөөгүйд баярлан Отгоо бушуухан орондоо орлоо. Өглөө эрт сэрчихжээ. Элдвийг бодон хэвтэж, үерлэн урсах нулимс нь дэр нэвтлэхийг ч анзаарсангүй. Өрөөнийхөн нь түрүүчээсээ сэрлээ. Зэрэгцэж унтсан Туулаас “Хэзээ хоолонд явуулах бол?” гэж сэмээрхэн асуутал “Хүүе ээ, чи бүр итгэчихсэн юм уу? Тэр чинь тоглоом байхгүй юу” гэснээр “Ганц”-д ороход эхний шалгуур буюу дамшиглал нь “Цуйванд явуулах” байдгийг мэдэж, дотроо өөрийгөө шоолон инээх аядаад өнгөрчээ. Хүүхнүүдийн зарим нь босоо ч үгүй шахам байтал хайрын шувуудын түрүүч ирлээ. Өчигдөр танилцангуутаа зурвас бичээд байсан Нямаа гэх залуу Отгоод шувуу явуулсан байв. Энэ үеэс хойш тэр хоёрын дунд байнга шувуу нисэх болжээ. Зулаагийн хэлснээр Отгоо арай тайтгарч, цаг хугацааг эс анзааран өөрийгөө сатааруулахтайгаа боллоо. Эсрэг хүйстэн бие биедээ тэмүүлж амьдардаг нь хорвоогийн жам юм болохоор эр хүний бүлээн, зөөлөн үгтэй захидал зовлондоо бахардсан бүсгүйд ямар их тайтгарал, урам, сэтгэлийн тэнхээ өгсөнийг хэн ч түүн шиг сайн мэдэхгүй. “Яаж үхэх вэ?” хэмээн олон эм, оосор уяа гээд муу муухайг бодож байсан бүсгүй “Ухаарал хайрлаж, зовлонг минь хуваалцсан чамд баярлалаа” гээд шувуу бичиж суухдаа “Хүн байгаа газар амьдрал өрнөж л байдаг юм байна” гэх гэгээн бодолд хөтлөгдсөн байлаа. Алъя гэж биш өөрийнхөө амийг, алдхан биеэ хамгаалах гэж арслан барс шиг давшилсан нэгнийг түлхэж унагаасан нь үхэлд хүргэсэн аж. “Хүний амь гэдэг яасан хэврэг юм бэ?” гэдгийг хорвоо дээр 20 гаруйхан насалж явахдаа Отгоо ийн мэдэрсэн гэх. Мөн энэ л үедээ бүсгүй хатуу бүхнийг сөрөх ёстой гэдгийг ойлгожээ. -

Намхан биетэй бүсгүйчүүд яаж хувцаслах ёстой вэ?

Жижиг биетэй бүсгүйчүүд юуг голлож, юунаас зайлсхийвэл өндөр, нарийхан, урт силуэттэй харагдахыг эндээс уншаарай.

1. Нэг өнгөөр дагна.- Толгойноосоо хөл хүртлээ нэг өнгөөр дагнаж хувцаслах нь биеийг уртасгаж харагдуулахад нөлөөлдөг. Энэ нь илүү өндөр болгож харагдуулдаг ид шидтэй. Хэт олон өнгийн хувцас нэг дор өмсөх нь жижиг биетэй бүсгүйчүүдэд тун тохиромжгүй. Учир нь энэ нь олон блок давхарлаж өрсөн юм шиг харагдуулна.

2. Өндөр суудалтай өмд юбка өмс. Цээж, хөлний пропорцоо өөрчилснөөр илүү өндөр харагдах боломжтой. Өндөр суудалтай өмд, шорт нь “харааны хууралт”-ыг бий болгож, хөлийг уртасгана. 

3. Макси юбканаас бүү ай. Намхан бүсгүйчүүд урт бошинз өмсвөл илүү жижигхэн харагдана гэж эмээдэг. Гэхдээ дэрвэгэр биш, шулуун баганан стильтэй юбка харин ч хөлийг чинь урт харагдуулах болно гэдгийг сана. Энгийн майкыг дотуур нь хийж, резинийг нь бүсэлхийнийхээ дээхнэ хавьд хүртэл татаж өмсөөрэй.

4. Богино өмднөөс зайлсхий. Гуталны яг дээхнэ шуумагтай өмд нь илүү өргөн, богино хөлтэй харагдуулна. Харин гуталныхаа ихэнх хэсгийг далдалсан өмд өмсвөл хөл чинь арай урт харагдана. Мөн өргөн, трапецан өмднөөс татгалзаарай.

5. Өөртөө яг таарсан, бариувтар хувцас өмс. Жаахан л сул, дэрвэгэр, өргөн загвартай хувцас биеийн чинь хэмжээг томсгож, өндрийг багасгана.

6. Нарийхан бүс сонго. Бүс бол их бие, болон биеийн доод хэсэг хоёрыг зааглаж өгдөг акссесуар. Тиймээс өргөн бүс зүүвэл цээж чинь урт, хөл чинь богино харагдах магадлалтай. Нарийхан бүс зүүвэл хувцаслалт чинь цэмцгэр болно.

7. Том хэмжээтэй гар цүнх авах хэрэггүй. Зөвхөн цүнх, бүс ч биш, ямар ч акссесуарны хувьд том хэмжээнээс зайлсхийгээрэй. 

8. Босоо шугамтай нөхөрлө. Өргөн зураас тарган харагдуулж, босоо зураас өндөр нарийхан харагдуулдаг гэдгийг өөрийнхөө галбирт зохицуулж хувцасладаг бүсгүйчүүд сайн мэдэж байгаа. Гэхдээ нэг дор хэд хэдэн босоо шугамтай хувцас өмсөхийн оронд зөвхөн зураастай өмд, эсвэл юбка сонгох нь дээр юм.

9. Хээгээ зөв сонго. Жижиг биетэй бүсгүйчүүд том том хээнээс татгалзах хэрэгтэй. Үүний оронд жижиг, босоовтор замтай хээг сонго.

10. Шовх үзүүртэй гутал өмс. Ийм гутал нь хөлийг хэвийн хэмжээнээс арай урт харагдуулдаг. Ялангуяа өсгийтэй гутал өмсөж чаддаггүй намхан бүсгүйчүүдэд сүүлийн үед моодонд ороод байгаа гурвалжин хоншоортой баллерина авахыг зөвлөж байна.

11. Бүслүүртэй гутал бүү өмс. Ийм гутал нь хөлийг илүү бүдүүн, богинохон харагдуулдаг тул бидний зорилгод нийцэхгүй.

Узбекистан АМТЛАГ, ШАРЖИГНАСАН “СУМСА”-Г бэлтгэх арга

 

АМТЛАГ, ШАРЖИГНАСАН “СУМСА”-Г ҮМХЭХЭД
АЗ ЖАРГАЛЫГ АЯНДАА МЭДРЭНЭ

 

20 ширхэг хийхэд - Гурил 500гр, ус 300гр, давс 1 том халбага, өндөгний цагаан 1ш, өндөгний цагаан 2ш, амтат
хулуу 1/3ш, бөөрөнхий сонгино 2ш, үхрийн мах 200гр, маргарин 4 том халбага, ургамлын тос 2 том халбага, зра
1/4 жижиг халбага, яншуйн үр 1/4 жижиг халбага

 

Усанд давс болон өндөгний цагаан хийж сайтар хутгаад, гурилаа хийж хатуувтар нухна. (Усаа багахан хийж

 зуурмагны  хатуу зөөлнийг тохируулна). Зуурсан гурилаа тасалгааны дулаанд 20 минут орчим байлгана.
② Амраасан зуурмагаа элдүүрээр элдэж нимгэн болгосны дараа маргаринаа хайлуулж, 1 жижиг халбага ургамлын

тостой холин гурилан дээрээ түрхэнэ.
③ Элдсэн гурилаа өндөгний хуйлмаг хийж байгаа мэт нэг талаас нь эргүүлэн хуйлж, ирмэгээр нь маргарин
урсаж гарахаас хамгаалан дотогш нь дарж хийгээд, маргарин нь бэхжих хүртэл 20 минут орчим хөлдөөгчинд тавина.
④ Хуйлсан гурил бэхжиж байх зуур амтат хулуу болон махаа томхон шиг татаад, бөөрөнхий сонгиноо нимгэн
хэрчинэ. Хэрчсэн зүйлүүд дээрээ ургамлын тос болон зра, яншуйн үр, давс хийгээд сайтар хутгана .
⑤ Бэхжсэн гурилаа хөлдөөгчнөөс гаргаж 4см урттай хэрчээд навтайлган дарж дээр нь хуурай гурил цацан
гарын алгын чинэ болтол нь нимгэн элднэ. 4-т бэлдсэн таташнаас нэг том халбага авч дээр нь тавиад өөрийн
хүссэн хэлбэрт оруулан чимхэнэ.
⑥ Өндөгний шарыг сайтар хутган задлаад чимхсэн сумсан дээрээ түрхэж өгнө. Тэгээд дээр нь хар гүнжидийн үр цацаад,

200℃ халаасан зууханд 30 минут шарж болгоно 20 ширхэг хийхэд - Гурил 500гр, ус 300гр, давс 1 том
халбага, өндөгний цагаан 1ш, өндөгний цагаан 2ш, амтат хулуу 1/3ш, бөөрөнхий сонгино 2ш, үхрийн мах 200гр,
маргарин 4 том халбага, ургамлын тос 2 том халб ага, зра1/4 жижиг халбага, яншуйн үр 1/4 жижиг халбага

 

숨사.JPG

캡22.JPG 

Зөвлөгөө: Гэрийн нөхцөлд нүүрээ арчлах хялбар арга

e2f55c23feb0b879original

 

 

Заавал их мөнгө зарж хөөрхөн, гоё сайхан болно гэвэл та эндүүрч байна. Өдөр бүр ажил, амьдрал бусад асуудлын хажуугаар байгаа боломжоо ашиглан гоо сайхандаа 10-аад минут л зарцуулаад хэвшчихвэл сайхан харагдах тун амархан. Дараах аргуудыг туршаад үзээрэй.

-Урьдаас нарийн зүсч бэлтгээд хөргөгчинд хийсэн өргөст хэмхийг нүдэн дээрээ тавьбал нүд чинь маш сайн амрах болно.
-Төмсийг сайтар цэвэрлэж хальслаад үрж нимгэн самбай даавуунд боож нүдэн дээрээ 15-20 мин байлгах нь нүдний эргэн тойронд байгаа үрчлээг арилгах болно.

-Лууванг чанаад нухашлаж дээр нь зөгийн бал нэмэн нүүрэндээ маск тавибал арьс төлжиж залуужина.

-Тараг жүржийн шүүс хоёрыг нүүрэндээ маск тавибал нүүр чинь цэвэрхэн болж арьс сайн амрах болно.

-Гялалзсан сайхан үстэй байхыг хүсвэл сүүнд 2 ширэг өндөг хольж үсэндээ түрхээд хэсэг байлгаад угаагаарай.

-Шампуниа алимны шүүстэй хольж хэрэглэж байвал үс хагтахгүй мөн гялалзсан болдог.

-Хатуу, зузаан эрүүл сайхан хумстай болохыг хүсвэл оливын тос, лимоны шүүс хийсэн бүлээн усанд гараа дүрж байгаарай.

Хайр дурлалын фэнг-шүй зөвлөгөө

011d6df2c44c9d3dbig


- 49 хоногийн заншил:

Үүнийг үйлдвэл хүссэн бүхэн биелэнэ. Хүсч буй зүйлээ маш гоёор хичээнгүйлэн гараар бичнэ.
Хувилж болохгүй дараа нь: Аяархан гүн амьсгаа хэд хэд аваад гарах агаарын хөдөлгөөнийг ажигла. Та амьдрал, хайраас яг юу хүсч байгаагаа товч тодорхой бичих ёстой. Учир нь бичсэн бүх зүйл биелэх болно.Хүслээ 49 удаа гарын үсэгтэйгээ хуулж бичнэ. /гарын үсэг шинэ байна/ Бичсэн зүйлсээ ганцаар сууж шатаана.
  Үүнийг 49 хоног үйлдэнэ. Ийн хийхдээ ер алгасч болохгүй алгасвал ахин эхлэх хэрэгтэй.. Мартаж залхуурч үл болно.
-Хайртай хүнээ буцаан авчрах арга:
-Ил захидлын хэжээтэй 4ш толь
-Инээсэн фотогоо ард нь наа.
-Мөн нөгөө хүнийхээ фотог бас наа.
-Үлдсэн хоёр толийг араар нь нийлүүлж наана.
-Дараа нь 2 зурагаа энэ наасан тольнийхоо хоёр талд өөд өөдөөсөө хархаар байрлуулаад улаан уяагаар бооно.
   Үүнийгээ 7 өдөр 7 шөнө байлгаад хайртай хүн рүүгээ залга…  
-Хийморийн дарцаг:
-Шар өнгөтэй мөн улаан даавуун дээр хос аз жаргалын тэмдэг зурж хүслээ бичнэ. Мөн хос галуу, нугас мэтийг зурж болно. Ер нь хүсч буй бүхнээ зурж болно. Бэлдсэн дарцагаа унтлагын өрөөний цонхоор гаргаж өндөрт хийсгэнэ. Түүнийгээ 7 хоног хийсгэсний дараагаар шатаах ёстой.  Энэ тухайгаа хүнд хэлж болохгүй.
Удмыг нь харж ханилахын учир
                                                                         Ханилах хүнийхээ удмыг хар гэж монголчууд зүгээр ч нэг хэлчихээгүй хэрэг. Удмыг нь хар гэдэг үгний цаана хэр их мөнгөтэй, хэр царайлаг, хэр боловсролтой хүн бэ гэсэн шалгуур огт байхгүй. Удам судрыг хөрөнгөөр жиших ямар ч боломжгүй юм. Хэчнээн боловсролтой, хөрөнгө зөөртэй хүн байлаа гээд хань ижлээ хуурч мэхлэх, зовоох, араар нь тавих гээд есөн шидийн дутагдал харин ч элбэг. Тэгвэл удмыг нь харж ханилахын учир юу вэ. Удам гэж чухам юуг хэлээд байна вэ.   Таны ханилах гэж буй хүний гэр бүлийн хүмүүжил зөв үү, ээж аавынхаа үгийг хэр сонсдог вэ, биеийн эрүүл мэнд хэр сайн бэ, амьдралын идэвх зориг тэмцэл өндөр үү, өчүүхэн зүйлд бууж өгөөд бусдын олж ирсэн хоолоор өөрийгөө тэжээлгэх дуртай тэжээвэр амьтан уу, бусдыг хэр хүндэтгэдэг вэ зэрэг амьдралын ноён нуруу болсон шалгуурууд үүнд багтдаг аж.  Түүнээс биш тэр сайдын тийм хүүтэй, тэр баяны тэр охинтой гэрлэснээрээ удам сайтай хүний хань болж буй хэрэг биш юм. Зөвхөн амьдралын зөв зам мөртэй хүнийг л удам сайтай хүн гээд байгаа юм. Удам сайтай хүнтэй ханилбал ирээдүйд учирч болох олон эрсдэлээс эмэгтэй хүн өөрийгөө хамгаалж чадна. Амар амгалан амьдралаар амьдарч, хоёр идэхгүй хоосон хонохгүй мөр бүтэн явж чадна. Үр хүүхэд тань хэн нэгнээс зүрх алдан эмээхгүй өр бүтэн, сэтгэл хангалуун өсөх болно. Энэ л амьдралын утга учир шүү дээ.   
Гэр бүл,хуримын f-6 виз,зөвлөгөө
Гэр бүл,хуримын f-6 виз,зөвлөгөө   1.Энд солонгосын  иргэнтэй суух гэж байгаа,суугаад хууль ёсны гэр бүл болж батлуулаагүй хүмүүст бичиг баримт,авахад туслалцаа үзүүлнэ.   2.Гэрлэлт(F-6)– Виз мэдүүлэхэд шаардлагатай материалыг өгөх Гэрлэлт(F-6)–визний талаарх мэдээлл өгөх Гэрлэлт цуцлалттай холбоотой асуудал (Монголд)bilgvn.bayaraab@yahoo.com 01046379091
Будагтай орчлон
Дуу алдан ёолсноо бүсгүй хана түшин хэсэг зогсов. Тэгснээ духныхаа хөлсийг шудрах аядаад гал тогооныхоо өрөөнд орлоо. Тагийг нь сөхтөл хайруулын тавагтай хоолноос уур савсч байв. Халуун саванд хоолыг нь хийчихээд эргэтэл доошоо палхийж, нойт оргиод явчихав. Тодгэрэл ширээний өнцөгөөс барин суун тустал ашгүй хонх дуугарчээ. Тэрээр амандаа “Одоохон...” гэж бувтнаад эвхэрч, хөлөө зөөн ядсаар очиж хаалганыхаа түгжээг мултлав. Царай нь хүрэнтэж, уруул нь омголтоод, усаа савируулан зогсох найзыгаа харангуутаа Алдармаа араасаа орж ирсэн Сувдад “Түргэн дуудаарай. Болохоо байж” гэж хэлчихээд тогоо шиг гэдэстэй бүсгүйг түшиж орон дээр хэвтүүлэв. Санасныг бодоход түргэний эмч удалгүй иржээ. Хамрынх нь хөлс бурзайж, нүд нь чийгтэн, уруул нь чичирхийлэх бүсгүйг чагнаа ч үгүй мөртлөө “Хэдэн настайдаа анх эрэгтэй хүнтэй унтсан?” гэж эхлээд хэрэггүй гэмээр баахан асуултаар буллаа. Тэгснээ “Чи чинь хөдөөнийх юм байна ш дээ” гэж хайнгадуухан дуугарав.

Төрөх гээд өвдөж байгаа эмэгтэйд тусламж үзүүлэх биш эд хөрөнгийн тооллогоор ирсэн комисс аятай ташаа тулан, гэр доторхийг тойруулан нэгд нэгэнгүй ажиглах махлаг бор эмчид Тодгэрэл гар картаа сарвайв. Орчин үеийн тохижилттой, чинээлэгжүү байдал нь тэр эмчид таалагдав бололтой “За, за яахав. Төв эмнэлгийн хяналтад орсон юм байна. Аваад явахаас” гэж дуугарахад нь Алдармаа, Сувд хоёр бараг зэрэг шахам амьсгаа авчээ. Тодгэрэл хоёр найзаараа түшүүлээд түргэний машинд суутлаа Ширмэнгийн гар утас руу залгав. Аргаа бараад Тодгэрэл “Хайр аа, эмнэлэг рүү шууд очоорой” гэж бичил зурвас илгээснээ нүдэндээ дүүрч ирсэн нулимсаа нууж ядан байгааг анзаарсан Алдармаагийн самсаа шархиран огшиж ирсэнээ найзынхаа хамар дээр бурзайсан хөлсийг арчиж өгөөд, хацар дээр нь зөөлөн үнссэнээ “Бид хоёр араас чинь очно” гээд эргэв.

Дотно танил аялгуу бүүр түүрхэн сонстож байлаа. Монголын радиогоор “Төрийн дуулал” эгшиглэж байна гэдгийг Тодгэрэл мэдэж байвч өглөө, оройн алин болохыг ялгаж чадсангүй. Гэтэл хүүхэд уйлах дуу тодоос тод сонсогдлоо. Ам нь өмөлзөвч дуугарч өгсөнгүй. “Ашгүй, ухаан орлоо. Пульсийг нь сайн тоолоорой” гэж сувилагчдаа хэлээд их хэмч Бужгар хорвоод ирсэнээ зарлах гэсэн шиг адтай нь аргагүй уйлах охиныг аваад Тодгэрэлийн дэргэд очив. “За, хар даа. Энэ муухай амьтныг. Чи гурван килограмм охин төрүүлсэн. Чамд баяр хүргэе”. “Алив, миний охин”. Тодгэрэл зөөлөн дуугараад нулимс нь бүрхэн ирсэн ч гараа сарвайн охин руугаа тэмүүллээ. Хүндрэл өгсний улмаас хагалгаанд орсон бүсгүй хоёр хоноод “Эх”-ийн тасаг руу шилжжээ. Өрөөнд орж очсоноос нь хойш түүнийг амаа цангатал асууж байцаасан махлаг шар хүүхнийг Бүрнээ гэх. “Хадамдаа голомт залгах хүү төрүүлж өглөө. Надаас өөр буяныг нь хүртэх бэр эднийд байхгүй” гээд ам хуурайгүй ярьж, аяга тавилгүй идэж, уух ихэмсэг бардам түүний зэргэлдээх орон дээрх анхныхаа охиныг өлгийдөж аваад хоёр хонож байгаа бүсгүй бол Заяат. Тэс өөр өнгө төрх, ааш аягтай гурван бүсгүй ийнхүү нэг өрөөнд оржээ. Бүрнээг эргэж ирэх хүн олон төдийгүй тэрээр өдөржин утсаар ярьж, зааж, зааварлаад жигтэйхэн завгүй өнжинө. Чанартай, тансаг хоол хүнс завсар зайгүй болтлоо идэж уудгаараа бол Бүрнээ хамгийн их сүүтэй байхаар. Гэтэл тэрээр хүүгээ цатгах нь байтугай цайх юм үгүй аж. Хүндрэлгүй, анх төрсөн гэх Заяат өөрийнхөө хүүхдээс илүү гарч чадахгүй. Харин Тодгэрэл хүндрэлтэй, хагалгаанд орсон мөртлөө хамгийн их сүүтэй. Хэдэн оймс илүү элээсэн юм гэсэндээ Бүрнээ хүүгээ өлсгөхгүйг хичээж Тодгэрэлээр хөхүүлнэ. Хоёр хүүхэд хөхүүлсэн ч хөх нь чинэх тул сааж, бас бусдад илүүчилдэг байлаа. Тодгэрэл охин төрүүлчихээд ийн гурав хонож байхад өөрийнх нь хайртай залуу, охиных нь эцэг Ширмэн бараагаа ч харуулсангүй.

“Цаадахь чинь хэн бэ гэдгээ харууллаа ш дээ. Одоо өөрийгөө, бяцхан охиноо л бод. Чи бид нарын үгэнд орсон бол Ширмэнгээс аль хэдийнэ холдож, салах ёстой байсан юм”. “Сайн, сайн гээд хир халдаадаггүй биз дээ? Тэр сайн хүн чинь одоо яаж байна? Хуурамч, ор, хөнжлийн жаргал хөөсөн, хормойн донтой эрчүүд л үр хүүхдийн сургаар ингэж алга болж байхгүй юу. Эмнэлгээс гараад тэр гэр орон руу нь зүглэж хэрэггүй”. Алдармаа, Сувд хоёр нь зэмлэж, аргадахыг хослуулан ингэж ятгахад Тодгэрэлийн зүрх улам шимширч байж ядталаа гомдовч ил гаргахгүйг хичээнэ. Түүнийг ийнхүү шаналж байхад Бүрнээ “Миний хүүг хөхүүлээрэй. Ээжийгээ дууриасан хоолонд сайн хүү шүү” гээд байсхийгээд шавдуулна. “Ховдог, сувьдагаараа гайхуулах гэж” хэмээн дотроо бодовч Тодгэрэл хүүг нь хөхүүлж, унтуулна гээд ихэр хүүхэдтэй хүн шиг завгүй өнжинө. Тэгэхэд Бүрнээ өдөржин ийш тийш утсаар ярьж байснаа “Миний сайд найз туслахаа явуулчихаж” гэж сагс дүүрэн цэцгийн баглаа, үнэтэй бэлэг сэлтээ үзүүлж гайхуулна. Тэгснээ “Манай энэ ч яахав, хурган дарга болохоор 200-хан мянган төгрөг өгч байна. Үүнээс илүүг чадахгүй л дээ” гэж хүүтэй болсонд нь баяр хүргэж ирсэн хүмүүсээ өгсөн бэлэгнийх нь үнэ, өнгөөр дугаарлах нь Тодгэрэлд хүүхдийг нь хөхүүлэхээс тээртэй санагдана.

Ээж болж, анхныхаа үрийнхээ дууг сонсч, ангир уургаа хөхүүлсэн хорвоогийн хамгийн баярт мөчдөө хамт байсан Заяат эмнэлгээс гарсан тэр өдөр Тодгэрэл илүүтэй хямарч, тавгүйрхэв. Яг ийм үед нь Бүрнээ зэрэг, зиндаагаа гайхуулах гэж гарахаасаа нэг хоногийн өмнө төлбөртэй өрөө рүү орсон болохоор тэрээр охинтойгоо хоёулахнаа үлджээ. Нойр нь хүрэхгүй эргэж, хөрвөөж байснаа Тодгэрэл үнэгчлэн унтах охиноо өхөөрдөн хэдэнтээ үнсээд босч суулаа. Хань болж, сэтгэлээ онгойлгодог өдрийн тэмдэглэлээ үргэлжлүүлэн бичив. Аав, ээж хоёрыг нь орлож өгсөн ахынхаа үгэнд оролгүй “Ширмэн шиг сайн хүн байхгүй” гээд зөрүүдэлж явсандаа анх удаа харамсч бүсгүй шөнө хэвийснийг анзаараагүй байна. Гэнэт хонгилд хүмүүсийн ярих болоод хөлийн чимээ сонсогдож, төдөлгүй томоос тос гэдэстэй эмэгтэйг сувилагч түшсээр орж иржээ. Орондоо амжиж орсон Тодгэрэл унтаж байгаа дүр эсгэн хэвтэж байгаад дугхийчихэж. Үүр шөнийн заагаар өвдөж ирсэн нөгөө бүсгүй төрчихөөд орж ирэхэд нь сэрэв. Гурав дахь төрөлтөөрөө охинтой болсон Навчаа орос, монголоор хольж ярьсан хачин их хямсгар төрхтэй бүсгүй аж. Ийнхүү өрөөндөө дөрвүүл болсон Тодгэрэлд дахиад нэг хүүхэд амлуулж, хөхүүлэх ажил нэмэгджээ. Бардам, ихэмсэг, баярхуу зангаараа Бүрнээтэй адил боловч ааш зангаа авалцаагүй болохоор Навчаа илүү муухай ааштай, дээрэнгүй ч юм шиг санагдсан байна. Хүүхдийнх нь чихээр хатгуулж уйлагнаад унтахгүй болохоор Навчаа “Чи цадтал хөхүүлсэн юм уу? Аль эсвэл надад хар дэлэнгээ харамлаад байгаа юм уу?” гэж Тодгэрэлд уурлана. “Хайрт Ширмэн минь яагаад сураггүй болов? Өөр хүүхэнтэй завхайраад яваа нь үнэн юм болов уу? Эмнэлгээс хурдан гарах юмсан” гэх шаналгаат бодол түүнийг дотроос нь урж байсан болохоор Навчаагийн ааш аяг илүү тээртэй санагдана.

Охиных нь хүй цөглөөд, өдрөөс өдөрт хөрсжин, эрүүл саруул хөөрхөн бойжиж байвч Тодгэрэлийн хагалгааны шарх эдгэрээгүйгээс тэр хоёрын эмнэлгээс гарах нь хойшлоод байлаа. Тэр өдөр төрөлхийн зүрхний гажиг, тархины даралттай гарсан охиных нь бие гэнэт муудсанд Навчаа цухалдан, ийш тийш утасдан танил талаа дуудаж, эмнэлгийнхнийг түргэн авахуулжээ. Хөхөж ч чадахгүй, ам нь ангалзан уйлж, таталт өгч эхэлсэн охиныг сэхээн амьдруулах тасаг руу шилжүүлэхэд сүүнийх нь ээж болсон Тодгэрэлийг хүүхэдтэй нь хамт тэнд аваачив. Тодгэрэл тэр тасгийн нэр болоод хүнд өвчтэй хүүхэдтэй нь хамт охиныг нь оруулсанд дотроо ихэд цэрвэж, сэжиглэсэн байна. Яагаад ч юм бэ, муу совин татаад нэг л хүйт даагаад байж. Тэрээр бие нь олигтой тэнхэрч өгөхгүй, сульдаж, хөхний сүү нь татраад байгааг анзаарч, мэдрэх тусмаа Ширмэнд голдоо ортол гомдож байлаа. “Хүүхэд гаргах гэж яарахгүй шүү гээд байхад чи одоо юу яриад байгаа юм бэ?” гэснээ худлаа инээж “За, за тоглосон юм. Миний хайр хүүхдэд хайртай юм чинь, тийм ээ. Хайр нь чамд хамгийн том бэлгээ барилаа шүү” гэж булзааруулаад өнгөрснийг нь санаж “Тэр үнэхээр хүүхдэд дургүй, хүсэхгүй байж” гэж бодох тусам Тодгэрэлийн дотор давчдан үхмээр санагдах. Гэвч түүний “Бусдын дор орохгүй, хүнд муугаа үзүүлэхгүй” гэсэн шазруун зан нь хөдөлж, “Чамд илүү санагдаад зугтаж байгаа бол энэ чинь надад эрдэнэ” гэх бодол нь түүний зовхийг хүртэл өргөж өгнө.

Охиныг нь төрүүлчихээд хэд хонож байхад бараагаа харуулаагүй эр бол Тодгэрэлийн дэргэд ихээхэн юм үзсэн амьтан аж. Хоёр ч бүсгүйтэй дэр нэтгэсэн атлаа 1-2 жилийн дотор шилнийх нь хонхорхойг харсан гэх Ширмэн оройтчихоод, таксины мөнгөгүй гэр рүүгээ яаран алхаж явсан Тодгэрэлийг “Харангуутаа дурлачихлаа” гэж араас нь дагаж, сайн сайхан үгээр цатгасаар байгаад өөрийн болгож авчээ. Эхнэр, хүүхний намтар арвинтай түүнд нүүр өгөхгүй гэж бодсон ч нэг л мэдэхэд Тодгэрэл түүнийх болж, гэрт нь очсон байна. Ийнхүү Ширмэнд бие, сэтгэлээрээ дурласан болохоор бусдын шүүмлэл, зэмлэл бүгдийг сөрж, гагцхүү түүний төлөө төрсөн мэт уярч, хайр халамжиндаа умбуулжээ. Гэтэл тэр “сайн” залуугийн чанар ийнхүү танигдсанд Тодгэрэл өөрийгөө зэмлэв. “Аавгүй өсөх азгүй охин юм даа” гэж бодохоос дотор нь харанхуйлна. Тэрээр аавгүй байхын зовлонг амсч өссөн болохоор тэр. Өнгөрсөн, өнөөдрийнхөө шаналгаанаас өөрийгөө холдуулах гэж ядах бүсгүйн бие улам сульдаж, хоёр хөх нь чинэрч хавдаад охиноо ч цатгаж чадахаа больжээ. Тодгэрэл өндөр халуурч, нэмэлт эмчилгээнд орсон тул охиныг нь угжихаас өөр аргагүйд хүрэв. Түүний хөх өвдөөд, хүүхэд хөхүүлж чадахаа болихтой зэрэгцэн Навчаагийн охины бие дахин мууджээ. Тэр өдөр ээлжтэй байсан сувилагч Буд хүнд хүүхэд олон байсан болохоор борви бохисхийх завгүй өдөржин гүйсээр оройхон хэрд түр амсхийсэн байна. Ядарсандаа болоод Буд сандал дээрээ нам унтчихжээ. Хоолойгоо сөөтөл уйлсан хүүхдийн дуунаар арайхийн сэрэв. Өрөөн дэх голын буюу эмчилгээний орон дээр хүчилтөрөгч залгуулсан Навчаагийн охин, түүний наад талын жижиг тасалгаанд Тодгэрэлийн охин байжээ. Будыг яаран очиход Тодгэрэлийн охины хоолой сөөчихсөн уйлж байлаа. Явуут дундаа охиныг сугавчлаад “Сэхээ” рүү ортол Навчаагийн хүүхдийн царай хачин болчихсон байжээ. Сувилагч бүсгүй сандарч Тодгэрэлийн охиныг орон дээр тавиад яаран очиж, хаалгаа дотроос нь түгжсэн байна.

Буд мэддэг, чаддаг бүхнээ Навчаагийн охинд хийсэн боловч оройтсон нь тодорхой болов. Айж, мэгдсэн бүсгүй уйлж байсан охины аманд сүүтэй угж ойртуулахад ховдоглон хэд сорсноо нойрондоо дийлдэн унтаад өгчээ. Сандарч, салгалсан сувилагч бүсгүй хөшиж, хөрсөн охины цогцосны оронд ходоодоо баярлуулаад нойрондо умбасан Тодгэрэлийн охиныг аваачжээ. Өдийд энд хэн ч орж ирэхгүй гэдгийг мэдэж байсан болохоор Буд өөрийгөө тайвшруулахыг хичээж, бүгдийг өөрийн санаснаар янзлаад гарсан байна. Тэрээр чимээ гаргахгүйг хичээн өлмий дээрээ алхсаар “Эх”-ийн нэгдүгээр тасаг руу ортол Тодгэрэл өөдөөс нь хараад зогсч байв. “Эмчилгээ хийлгэж байж яагаад босчихсон юм бэ?” гэж ичсэн хүн хүн ална гэгчээр зандрангуй хэлснээ “Эмч мэдчихвэл загнана. Одоо унт, унт” гээд Тодгэрэлийг оронд нь түлхэх шахам оруулжээ. “Миний охин өлсч байгаа болов уу?” хэмээн түүнийг аргадангуй харахад “Хөхөө хөхөхгүй байгаа болохоор яаж өөдтэй байхав. Тэглээ гээд чи яалтай билээ. Сая бас эмчилгээ хийлээ. Одоо унт” гэчихээд сувилагч Буд гарчээ. Энэ чимээнээр Навчаа сэрэв бололтой яраглан хөдөлснөө “Унтахгүй юугаа хийгээд шөнө ч гиюүрч суудаг юм бэ?” гэж уцаарлаад хөнжилдөө шургав. Орондоо орж, гүнзгий амьсгал аваад, нүдээ анин хэвтсэн Тодгэрэл хонгилоор цааш алсран холдох өндөр өсгийтийн тог, тог гэх чимээ түгшүүртэй, зэвүүн ч юм шиг санагджээ. Унтаж чадахгүй хэсэг эргэж, хөрвөөж байснаа Тодгэрэл өндийж суулаа. Шөнийн 01.30 цаг болж байв. “Энэ шөнө яагаад өнгөрч өгөхгүй, цаг ийм эрт байгаа юм бол?” хэмээн өөртэйгээ яриад, часхийтэл хатгуулж, халуу төөнөн чинэрэх хөхөндөө янгуучлан бүсгүй буцаж хөнжилдөө шургав.

Салхи сэвэлзэх шиг болсон чинь онгорхой цонхоор Ширмэн ороод ирэв. Тэгснээ Тодгэрэлийг дуугарч амжаагүй байтал охиноо шүүрч аваад гараад явчихжээ. Хашгирах гэтэл дуу нь гарч өгөхгүй байлаа. Хөлийг нь хүнд юмаар дарчихаж. Хөдөлж ч чадахгүй уйлж гарав... Хар дарсан зүүдэндээ арайхийн салсан Тодгэрэл давхийн өндийтөл дэргэд нь сувилагч Буд зогсч байлаа. Гарыг нь атгаснаа “Хоёулаа гаръя” хэмээн дохижээ. Айх, гайхахыг зэрэгцүүлсэн Тодгэрэл Будыг дагасаар хонгилын урд мухарт байх модон сандал дээр очив. Хэсэг дуугүй сууж байснаа Буд “Нөгөө хар юм чинь ирээгүй биз дээ?” гэж асуусан байна. Цаанаас нь өөр юм хэлэх гээд байгааг анзаарсан Тодгэрэл толгой сэгсэрчихээд түүнээс нүд салгахгүй ширтсээр байв. “ Заваан эрчүүдийн бузар явдал хүүхдэд хүртэл гай болдог байхгүй юу” гээд Буд хоолойгоо зангируулжээ. Тодгэрэл ухасхийн босч, түүнийг барьж авсанаа “Миний охин зүгээр үү? Миний охиныг аваад ир” хэмээн хашгирав. “Тодгэрэл минь, биеэ барь. Ямар хөөрхөн амьтан байлаа. Гэнэт л амьсгал хураачихлаа. Хөхөөрөө байсан болохоор угжны сүү хоол болоогүй байх аа”. Буд эмгэнэж буй дүр эсгэн ингэж хэллээ.

Хангинатал уйлж байснаа тачигнатал инээж, ухаан нь орж гарав бололтой элдвийн юм ярьж эхэлсэн Тодгэрэлийг сэтгэц өөрчлөлтийн тасаг руу шилжүүлэх гэж байхад нь Алдармаа иржээ. Тэрээр жижүүр эмч Намхай, сувилагч Буд хоёртой уулзсаныхаа дараа найзыгаа ямар ч байсан эмнэлгээс гаргаж авахаар шийдсэн байна. “Энэ хүүхдийг ойрын хэд хоногтоо “Сэхээ”-нээс гаргаж болохгүй гэж эмч хэлсэн шүү. Гэхдээ эмчилгээг нь эрчимжүүлэх шаардлагагүй. Энэ хэдэн витаминыг өглөө, оройд хийж өгөөрэй” хэмээн ээлж хүлээн авсан сувилагчдаа дахин дахин захичихаад гарлаа. Нар, салхинаас хүртэл нүгэлт нүдээ нуух гэсэн юм шиг том хар шил зүүж, цувныхаа захыг босгоод урд замаа харахгүй шахам тонгойн гүйсээр Буд жийпний дэргэд очиход нэгэн эр буруу талын хойд хаалгыг онгойлгож өглөө. Хурга шүүрсэн чоно шиг хормын зуур тоос татуулан алга болсон машиныг цонхоор харж зогссон Навчаа “Энэ Буд их явдалтай хүүхэн шүү” гэж амандаа бувтнаад ширээн дээрээс жүүс авч саваар нь хөнтрөн залгилав.

“Эмчилгээ маш сайн тохирч байгаа учраас охины чинь бие наашилсан. Мантайгаад жин нэмсэн байна лээ. Тийм болохоор та санаа зоволтгүй”. Будын ийн хэлснийг эргэцүүлж хэсэг сууснаа “Эд нарт итгэх арга байхгүй. Тодгэрэлийн охин ямар хөөрхөн амьтан байлаа. Тэгтэл яаж байна. Эм, тариаг нь хольж, сольчихсон болов уу, яасан л бол доо. Муу эх нь солиороод гарлаа ш дээ” гэх бодол нь Навчааг хатгаад суулгасангүй. Тэрээр орныхоо хөл дээрээс торгон халаадаа авч нөмрөөд өрөөнөөсөө гарав. Түүнийг “Хүүхдийн” гэх тодотголтой “Сэхээ”-ний тасагт очиход Бужгар эмч тос уулзаад өрөө рүүгээ дагуулан явахыг асрагч бүсгүй харжээ. Тэрээр “Навчаа хэнтэй уулзахыг сайн харж байгаарай. Ямар нэг юм мэдэгдвэл эгчдээ хэлээрэй” гээд гар утсанд нь 10 мянган төгрөгний нэгж хийж өгсөн Буд руу яаран утасдаж, харснаа дамжуулсан байна. Унтаж байгаа бүсгүйн царай улаа бутарч, бие нь тавирч, тайвширч байгаа нь илт. “Ашгүй дээ. Ямар ч байсан айхтар цочролыг нугалаад авах шиг боллоо. Манай Сүрэн гуай ч хий хөөрөлт, нялх биений янд амтай сайн хүн дээ. Энэ хүний ачаар би өдий зэрэгтэй яваа ш дээ. “Айхтар өвчнийг мөргүй эдгээсэн” гээд ээж минь Сүрэн гуайг амьд бурхан адил дээдлэн хүндэлдэг байсан даа”. Алдармааг гаднаас орж ирэхийг ч анзаарахгүй бодолдоо ийнхүү умбан суусан ээж нь гэнэт сүрхий харснаа өвдгөө нужигнуулан босоод “Одоо айлтгүй байх аа” хэмээн охиныхоо чихэнд шивнэв.

Алдармаа хонины шинэ махаар хар шөл хийчихээд Тодгэрэлийн дэргэд очиж духан дээр нь гараа зөөлхөн тавилаа. Нүдээ алгуурхан нээснээ инээх аядаад “Миний охин хаана байна?” гэж шивнэх төдий хэлсэн Тодгэрэлийн нүдэнд нулимс цийлэгнээд ирэв. Алдармаа санчиг руу нь унжиж ирсэн үсийг нь арагш илбээд “Миний найз маш тайван байгаарай. Эрүүл байхад бүх юмны учир олдоно” гэхэд нь Тодгэрэл бүр асгаруулан уйлжээ. Тодгэрэл, Алдармаа хоёр шөнөжин ярьж хонов. Охиныхоо төрхийг байн байн ярьж, “Миний охин амьд. Алдар аа, чи ойлгож байна уу?” гэх түүнд юу гэж хэлэхээ мэдэхгүй байсан ч “Мооргоос хүүхдийн цогцос авахад “Ээж нь хэн билээ? Навчаа бил үү?” гэж асуусныг Алдармаа санав. Удам дагасан сайн оточ Сүрэн гуай цаг алдалгүй зөв оношилж, ардын эмчилгээ хийснээр Тодгэрэл ийнхүү хуучин хэвэндээ оржээ. Ярилцаж, тохиролцсоныхоо дагуу Алдармаа, Тодгэрэл хоёр хамгийн түрүүнд сувилагч Будтай уулзах гэж ажил дээр нь хэд хэд очсон боловч “Ээлжийнхээ амралтыг авсан” гэх хариу аваад буцсан байна. Бужгар эмч мэргэжил дээшлүүлэхээр сарын хугацаатай Энэтхэг рүү явсан тул тэр хоёр Навчааг олж уузахаар шийджээ. Ажлаасаа чөлөө авсан Алдармаа өөртэй нь уулзаж чадаагүй ч Навчаагийн дотны найзтай тааралдаж, түүний ярьсныг сонсоод бүр ангайхад хүрсэн байна. “Тодгэрэлд хэлэх үү, байх уу? Ямар ч байсан Навчаатай уулзаж байж болъё” хэмээн баяртай ч юм шиг, түгшүүртэй ч гэмээр мэдээ тээсээр харьтал Тодгэрэл байсангүй.

Утсаар ярьтал “Удахгүй очно” гээд тасалчихаж. Алдармаа угийн дөлгөөн, аядуу ааш зантай найзыгаа ингэж ширүүн дуугарсанд нь бага зэрэг гайхсанаа “Барагтай бол гоомой юм хийхгүй хүн. Даанч дурлалдаа шатаад сохорсон юм шиг зүтгэсээр байгаад ийм байдалд хүрчихсэн болохоос” гээд тайвшрав. Энэ үед Тодгэрэл “Жонон” бааранд хөлчүүрхэн суугаа хайртай залуугийнхаа өөдөөс хараад, хажуугийн ширээнд нь сууж байлаа. Тахир бургас шиг хөлтэй, өндөр цагаан хүүхэн “Чам шиг юмыг хэн ч биш болгоно, хараарай” гэж ирээд Ширмэн рүү омогдон давшилснаа хараал, зүхэлтэйгээ хамт гараад явчихав. “Амласан мөнгөө өгсөнгүй” гэж ааг амьсгаагүй загнасан тэр бүсгүйг явсаны дараа Ширмэн тонгойж, ширээ тохойлдон хэсэг сууснаа “Та хоёр чинь бас яагаад дуугаа хураачихав аа? Хэдүүлээ сайхан ууцгаая л даа”. Архи аягалах зуураа “Муусайн хүүхнүүд ингэж л байдаг ш дээ” гэжээ. Нэлээд согтсон төдийгүй уур нь их хүрч байгааг нь анзаарсан Тодгэрэл янжуур асааж салаавчилсан ч сорж чадахгүй уугиулж суув. Түүний шинэхэн танил хоёр найз нь сурамгай гэж жигтэйхэн тас тас инээж, чанга дуугаар ярьсаар эрчүүдийн анхаарлыг татаж амжлаа. “Согоо шиг гурван бүсгүй сууж байхад яагаад анзаарсангүй вэ? Бүсгүйчүүд ээ, танилцъя л даа”. Архи, тамхины үнэр нэвчсэн Ширмэн хөлчүүрхэн гуйвж ирсэнээ Чоогий, Индрээ хоёрын хүзүүгээр тэвэрч авлаа. Тодгэрэл төрхөө өөрчилж, огт өмсдөггүй хувцас, цагаан шаргал пиджак, том хар шилээр гангарч, өөрийгөө нууж халхавчилсан хэдий ч түүнийг дэргэдээ ирэхэд бага зэрэг эмээж, сандалтайгаа ухрав.

Төдөлгүй Ширмэн түүний хоёр найз, Тодгэрэл, Чоогий, Индрээ гээд нэг ширээнд зургуул суусан ч бүсгүйчүүд санаачлагыг гартаа авч дөнгөжээ. Ширмэнтэй зэрэгцэн сууж, түүнд ил цагаан сээтэн хаяж эхэлсэн Чоогий “Залуус аа, бүжиглэвэл ямар вэ?” гээд гараа гозолзуулан боссон нь түүнийг Тодгэрэлээс холдуулах гэсэн санаа байв. Индрээгийн утасны дугаарыг авч, маргааш уулзах газар, цагаа тохиролцоод Тодгэрэлийг гарахад Ширмэн шүлэнгэтсэн харцаар Чоогийг ширтэн, хоёр хонгон дээр нь гараа тавиад найгаж байлаа. Нулимсаа залгиж, салгалж ирсэнээ бүсгүй яаран алхсаар зам хүрч, таксинд суув. “Чи чинь хаачдаг байна аа? Цаг 00 өнгөрч байна ш дээ” гээд нүд нь орой дээрээ гарчих шахан хаалгаа онгойлгож өгсөн Алдармаа “Хаанаас, юугаа өмсчихсөн юм бэ?” хэмээн дуу алдав. Тодгэрэл “Чимээгүй” гэж найздаа анхааруулаад хоёул яаран жижиг өрөө рүү оронгуутаа хаалгаа дангинатал хаагаад авчээ. “Найз нь Ширмэнг яаж явааг харах юмсан гэж бодоод тэрний байнга үйлчлүүлдэг бааранд нь очлоо. Очихоосоо өмнө биеэ үнэлдэг хоёр бүсгүйтэй танилцаад хамт очсон гээд бод доо. Би тэр хоёрт үнэн учраа ярьсан. Нөгөө хоёр чинь тэр дор нь л огт өөр, ийм хүн болгоод хувиргачихсан. Би тэр хүний тухай ярих ч үгүй. Ширмэн бол архи, янхан хоёрын алчуур болсон байна лээ. Одоо охиноо л яаралтай олж авах хэрэгтэй байна”. Тодгэрэлийн ярьсан энэ бүгд бодогдоод Алдармаагийн нойр хулжжээ.

Ээлжийнхээ амралтыг 10 гаруй хоног хэтрүүлсэн Будыг ажилдаа ирэхэд үүдэнд нь Навчаа, Тодгэрэл хоёр зогсч байлаа. Хэрэг бишидсэнийг мэдсэн сувилагч бүсгүйн царай зэвхий дааж, хөдөлгөөнгүй зогсчээ. Бүх асуудлыг мэдэж, учрыг аль хэдийнэ олсон болохоор тэр хоёр уурлаж бухимдаагүй байна. Харин ганцхан асуултад хариулахыг Будаас шаардав. Яагаад ингэх болов гэдгийг тайлбарлах гэж ээрч муурч, сандарсан Будын амнаас “”Чи надад туслахгүй бол амиа хорлоно” гэж Ширмэн намайг байнга дарамталж байх үед Навчаагийн охин амьсгал хураасан. Тэгээд би бас Тодгэрэлийг бодоод хүүхдийг нь сольж тавьсан” гэх үг унажээ. Түүний үгийг Тодгэрэл гүйцэд сонсохыг хүссэнгүй. Харин Навчаа “Чи зүгээр л биеэ үнэлээд, өөрийгөө золиод явж байхгүй жирийн нэг бүсгүйг давхар хагацалд унагах гэсэн бузар эм. Чи надад хүний хүүхэд үлдээж, хуурахынхаа оронд үнэнийг хэлэхгүй яасан юм бэ? Миний үйлээр надад богинохон настай амьтан ирсэнийг би мэдэж л байсан ш дээ. Чи ч ёстой чивэлт эм юм даа” хэмээн хатуухан хэлэхэд Буд харц дальдран, газар шагайж зогслоо.

Навчаа машиндаа орж суугаад Тодгэрэлтэй ч харц цагаан үг дуугарч амжаагүй байтал түүний нөхөр ярив. “Хүний үнэргүй новшийн амьтныг чинь 2-3 цохисон чинь үхдэл царайлдаг байна ш дээ. Хоёр машиныхаа бичиг баримтыг, бас газар эзэмших эрхтэйгээ “Май” гээд сарвайж байна. Архи, хүүхэн хоёрт толгойгоо бариулсан тэр новшид өөр юу байхав дээ”. “Би ч гэсэн Тодгэрэлд эвгүй зан гаргаж байсан даа, хөөрхий. Бужгар эмч эх барьж авсан болоод ч тэр үү, бүхнийг гадарлаж байсан. Лут хүн шүү”. Нөхрийнхөө юу ярьсныг Тодгэрэлд хэлэхийнхээ өмнө Навчаа ийн бодож амжжээ. “Охин бид хоёр тэрнээс юу ч авахгүй”. Тодгэрэлийг ингэж хэлэхэд Навчаа тосч аваад “Авахдаа гол нь биш. Хувийн тооцоо хийгээд хаяна гэж тохирсон биз дээ. Хоёр машин, тэр орон сууц барих зориулалттай газрыг нь “Хүүхдийн төлөө” асрах төвийнхөнд бэлэглэчихье” гэв. Тодгэрэл давхраатай алаг нүдэндээ оч татуулан инээмсэглээд толгой дохиж харагдлаа. Түүний сэтгэлд гэгээ татсан нь илт. Өнгө, будгаараа ялгарах хүний орчлонд харанхуй шиг харлаж нүүгэлтэн, айдас, аймшиг тээсэн хүн дүрст амьтад цөөн бус гэлтэй.
Эх сурвалж www.wikimon.mn
Цус харвалтанд үзүүлэх анхны тусламж - цус ханах
Энэ нь хятад профессорын өгсөн зөвлөгөө юм. Гэртээ байнга тариурын зүү байлга. Энэ нь цус харвалтын үед аврах үнэхээр гайхалтай, уламжлалт бус арга юм. Үүнийг дуустал уншаад, дараа нь цааш нь бусдад дамжуул. Үүнийг мэдэж авснаар хэзээ нэгэн цагт та хэн нэгэнд туслах болно. Энэ үнэхээр гайхалтай юм. Тиймээс, эдгээр гайхамшигтай зөвлөгөөг унших цаг гарга. Хэн нэгний амьдрал танаас шалтгаалах цаг таарах ч юм бил үү…

"Аав минь саа өвчин тусч, хожим нь харвалтын улмаас нас барсан. Би анхны тусламж үзүүлэх энэ аргыг өмнө нь мэддэггүй байсан маань тун харамсалтай. Цус харвах үед тархины судаснууд аажмаар тэсэрнэ. Цус харвалт болсон тохиолдолд, тайван байх хэрэгтэй. Хохирогч хаана ч байсан хамаагүй, түүнийг хөдөлгөж болохгүй. Яагаад гэвэл хөдөлгөх л юм бол судасны тэсрэлт болно. Түүнийг дахин унахааргүй тохитой суулгаад дараа нь цусыг нь ханах хэрэгтэй. Хэрэв гэрт тань тариур байвал зүүгээр нь, байхгүй бол оёдлын зүү, эсвэл тээглүүр зүү ч хэрэглэж болно.

Ажиллах дараалал:

1.Зүүгээ гал дээр барьж ариутгана

2. Ямар нэг тусгай цэгүүд хайхгүй, хурууны хумснаас мм зайтай хатгана

3. Цус гартал нь хатгана

4. Цус шүүрч эхлэхгүй бол цоолсон хурууг өөрийн хуруунуудаар шахаж цус гаргана.

5. Бүх 10 хуруунаас цус гарсны дараа хохирогчийг ухаан ортол хүлээх хэрэгтэй.

6. Хэрвээ хохирогчийн ам мурийсан байвал чихийг нь улайтал нь татаарай

7. Дараа нь чихний дэлбээ бүрээс хоёр дусал цус гарахаар хоёр удаа зүүгээрээ хатгах.

Хэдэн минутын дараа хохирогч сэргэх ёстой. Хохирогчид ямар нэгэн хэвийн бус шинж тэмдэг илэрсэн бол түүнийг хэвийн байдалд ортол хүлээгээд дараа нь эмнэлэгт хүргэнэ. Хэрвээ эхлээд яарч түргэн тусламжаар эмнэлэг рүү хүргэх юм бол замдаа машинд сэгсрэгдэн тархины судасны тэсрэлт болж бүр хүндрэх болно. Тэр алхаж явж чадаж байвал аврагдлаа гэсэн үг юм.

Хүний амь аврахын тулд цус ханах энэ аргыг би Сан-Juke-д амьдардаг Хятадын уламжлалт анагаах ухааны доктор Хa Бу Тин-аас мэдэж авсан. Түүнээс гадна энэ аргыг амьдралд турших боломж надад таарсан учраас 100 % үр дүнтэй гэдгийг батлан хэлэх байна. 1979 онд би Taй Чунг-д байдаг Фунг Гаап коллежид багшилж байлаа.

Нэг удаа ангидаа байж байтал өөр нэг багш сандран гүйж ирээд: "Хатагтай Лю, хурдлаарай, манай удирдагч тархинд нь цус харвачихлаа!" гэж хэллээ. Би тэр даруй гурван давхар луу гүйлээ. Манай удирдагч ноён Чэнь Фу Тянийг харахад царай нь цайж, үг яриа нь ойлгомжгүй бас ам нь муруйсан, харвалтын бүх шинж тэмдэг илэрсэн байлаа. Би тэр даруй дадлага хийж байсан оюутнуудын нэгийг тариур авахуулахаар эмийн сан руу гүйлгэж, дараа нь ноён Чэний бүх 10 хурууг хатгалаа.

Хэдэн минутын дараа бүх 10 хуруунаас вандуйн үр шиг дусал цус гарсны дараа ноён Чэний царайны өнгө засарч нүд нь тогтож ирэв. Гэвч ам нь мурий хэвээр байлаа. Тиймээс би цусаар дүүргэхийн тулд түүний чихийг зулгаав. Чих нь улаан болонгуут би хоёр чихний омгийг цоолж хоёр хоёр дусал цус гаргав. Аль аль чихнээс тус бүр хоёр дусал цус гарсны дараа гайхамшигт явдал болж, 3-5 минутын дотор амны хэлбэр эргэн хэвдээ орж, яриа нь оновчтой болсон юм. Бид түүнийг хэсэг амрааж, аяга халуун цай уулгаад шатаар буулган Вэй Бах эмнэлэг рүү явууллаа. Тэр тэнд нэг л шөнө хэвтээд, маргааш өдөр нь эмнэлгээс гарсан. Бүх зүйл амжилттай болж дараа нь ямар ч хүндрэл гарсангүй!

Харвалт өгсөн өвчтөнүүд ихэвчлэн эмнэлэг орох замд тархины хялгасан судасны задаргаа болж дахин хэзээ ч эдгэрдэггүй. Тиймээс, цус харвалт нас баралтын хоёр дахь гол шалтгаан болж байна. Аз таарч амьд үлдэгсэд насан турш хэвтэрт байх болдог. Ийм аймшигтай зүйл хэний ч амьдралд тохиолдох ёсгүй. Бид бүгд энэ цус ханах аргыг мэдэж, нэн даруй тусалж чадвал өвчтөн богино хугацаанд 100% эргэн хэвийн болох болно. Уншиж ойлгоод цааш нь дамжуулбал энэ нь ирээдүйд хэн нэгний амьдралыг аврахад туслах болно.

Өдөржин өндөр өсгийт өмсдөг бүсгүйчүүдэд зориулсан заавал хийх 7 дасгал

Өндөр өсгийтийг өдөржин өмсөөд хажуугаар нь тухтай, бас тачаангуй харагдана гэдэг хэцүү. Байнга өсгийтэй гутал өмсөх нь хөл болон шилбэнд нөлөө үзүүлдэг. Шилбэ өргөгдсөнөөр хөлийн булчин агшсан байдалд шилждэг. Ингэснээр хөлийн шилбэ болон өвдгөнд өвдөлт үүсэх шалтгаан болдог байна. Тэгвэл дараах дасгалууд нь хөлийн булчинг суллаж, уян хатан болгон мөн өгзөг, гуяны арын булчинг чангалж, өндөр өсгийт өмсөхөд илүү хялбар, тухтай болгох юм.

Дуртай өндөр өсгийтөө өдөржин ямар ч өвдөлтгүй өмсөж сайхан харагдахыг хүсвэл эдгээр сунгалтын, массажны, хүчний дасгалуудыг хийж, хөлөө баярлуулаарай.

1. Rocking Down Dog

t1

Хөл болон гараараа газарт тулан өгзгөө дээш өргөж байрлалаа авна. Хөлөө ээлжлэн өвдгөө нугалж, өсгийгөө газраас хөндийрүүлнэ. Энэ үед нөгөө хөлөө нугалж болохгүй. Хөл тус бүрт 10 удаа давтана.

2. Хөлийн булчин сунгах

t2

Алгаараа хананд тулж зогсоно. Зүүн хөлөө хойш нь шулуун тавьж, баруун хөлөө урагш нугалж тавина. Гараа мөрний хэмтэй тэгш барина. Баруун хөлөө урагш тавих үед зүүн хөлөнд сунгалт мэдрэгдэнэ. 2 секунд бариад булчингаа суллана. Ингэж 2 хөлөндөө тус бүр 8 удаа давтана.

3. Хөлийн булчинг элдэх

t3

2 хөлөө жийж суугаад гараараа ардаа тулна. Баруун хөлнийхөө шилбэний доор том илдүүр тавиад зүүн хөлөө баруун хөлөн дээрээ тавина. Өгзгөө газраас хөндийрүүлнэ. Илдүүр хөлийн булчинг элдэхээр биеэрээ урагш хойш хөдөлж өгнө. Нэг талдаа 2-3 минут элдээд хөлөө солино.

4. Хөлийн уланд массаж хийх

t4

Талбайн теннис эсвэл голвфийн бөмбөг гэх мэт жижиг, хатуу бөмбөг сонгож аваад хөлийн уланд байрлуулна. Хөлөөрөө дараад эргүүлж, массаж хийж өгнө. Хөл тус бүлт 1 минут массаж хийнэ.

5. Шагайгаа эргүүлэх

t5

Баруун хөл дээрээ зогсоод зүүн хөлөө өвдгөөр нь өргөж барина. Хөлөө шагайгаар нь баруун зүүн тийш эргүүлнэ.

6. Ташаагаа өргөх

t6

Өвдгөө нугалаад дээш харж хэвтэнэ. Ташаагаа өргөөд 2 секунд барина. Үүнийг 20 удаа давтаарай.

7. Туухайтай хийх дасгал

t7

2 туухай гартаа бариад гараа гуяныхаа урд байрлуулж, зүүн хөл дээрээ зогсоно. Биеэрээ урагш бөхийж, ташаатайгаа нэг хэмд очино. Баруун хөлөө хойш тэгш хэмд барина. Ингээд буцаж энгийн байдалдаа орно. Хөл тус бүр дээр 10 удаа давтана.

Парижель" гэдэг гоё амттай салаатыг санал болгож байна.

"Парижель" гэдэг гоё амттай салаатыг санал болгож байна. Хийхэд амархан, бэлдэхэд их цаг хугацаа орохгүй шүү.

Орц:
- өргөст хэмх 1 ширхэг.
- улаан лооль 1 ширхэг.
- амтат чинжүү 1 ширхэг.
- лаазалсан эрдэнэ шиш 3 хоолны халбага.
-тахианы утсан гуя 1 ширхэг.
- майонез 1 хоолны халбага.
- давс, чинжүү амтлах төдий.
- гоньд

Бэлдэх:
Өргөст хэмхээ арилгаж, нарийхан урт хэрчинэ. Дээр нь тахианы утсан гуяа хэрчиж хийгээрэй. Үлдсэн ногоог жижиг, дөрвөлжин хэрчин хийж, эрдэнэ шишээ нэмэх ёстой.

Дараа нь давсалж, чинжүүгээ цацан, майонез хийж хутгана. Ингээд л шинэхэн салаат бэлэн боллоо.

Сайхан хооллоорой.

Луувангийн шүүс мэдрэлийн ядаргаанд тустай

Мэдрэлийн ядаргаанд орох, хүч тамиргүй болох, юу ч хийхийг хүсэхгүй байх үед энгийн арга хэрэглээд үз.

-Хүч тамираа сэргээхийн тулд луувангийн шүүсийг шахаж ав. Түүнээс 100 мл-ыг таслан дээр нь 1 цайны халбага зөгийн бал нэмээрэй. Энэ холимгийг бэлдмэгцээ шууд уух хэрэгтэй. Та дороо л сэргээд явчихна.

-Өөр нэг аргыг санал болгоё. Хушга ба хуш модны самрыг маш сайн бяцалж нунтагла. Гурил болтол нь нунтагласан самар дээр 1:4-ийн харьцаатай зөгийн бал нэмээрэй. Үүнээс өдөрт 2 удаа тус бүр 1 хоолны халбагыг уух хэрэгтэй.


Жигнэсэн алимаар өөрийгөө эмчил

Жигнэсэн алиманд бүх ашигтай бодис, микро элемент дээд хэмжээгээр хадгалагддаг. Ялангуяа алимыг бүтнээр нь жигнэх үед түүнд агуулагддаг төмөр, кали хэвээр хадгалагддаг учраас зүрхний үйл ажиллагаанд тустай.

Шарах шүүгээнд /духовк/ жигнэсэн алимыг ходоодны болон шүдний өвчтэй хүмүүс ч идэх боломжтой.

Түүнээс гадна алимд агуулагддаг пектин цусны судасны ханыг бэхжүүлж, турахад тустай. Жигнэсэн алим тогтмол хэрэглэхэд холестерины түвшин буурч, биеийн илүүдэл шингэн гадагшилна. Самар, үзэм, зөгийн балтай алим бүр ашигтай, хаврын витамингүйжилтээс сэргийлдэг.

Хийх арга:
-5 том алим
-5 хоолны халбага зөгийн бал
-20 гр хушга
-үзэм
-нунтаг корица

Алимаа сайн угааж, үртэй хэсгийг хурц хутгаар ухаж авна. Хэвэнд хийж жигнэж болно. Эсвэл шууд шарах тавиур дээр алимаа тавьж, дотор нь 1 хоолны халбага зөгийн бал хийнэ.

Шарах шүүгээг 180 градус хүртэл халааж, алимыг 10-15 минут жигнэнэ. Алим бэлэн болсны дараа дээр нь үзэм, нунтаг корица, жижиглэсэн самраа цацна. Тавтай хооллоорой!

(Нийт: 393)